Ονοματολογία ανέμων Νικόλαος Ηλίας ΠΝ
Για τις “ονομασίες των ανέμων, από λιμενοδείκτη του 1918 (προσωπικό αρχείο του Γιάννη Γερονικολόπουλου),αναρτώ κι εγώ μια “επί τροχάδην” έρευνα που έκανα στην εγκυκλοπαίδεια και όχι μόνον. Το κείμενο είναι αυτούσιο.
Αρχίζω από τον Βόρειο άνεμο και ελπίζω σύντομα να αναφερθώ και στους άλλους ανέμους. Όσον αφορά στον “Αργέστη” ,δηλαδή τον ΒΔ (“Σκίρων”-“Μαΐστρος”)που αναγράφεται στον λιμενοδείκτη του 1918,πράγματι έτσι ονομαζότανε, αλλά ο Λεωνίδας Παλάσκας προτίμησε την ονομασία “Σκίρων”, που πιο αναλυτικά θα πούμε, όταν αναφερθούμε στον ΒΔ άνεμο.
“Τις προάλλες αναρτήθηκε ένα πολύ ωραίο ανεμολόγιο. Αυτό υπήρξε η αιτία, να ανατρέξω στην εγκυκλοπαίδεια και κατά βάση, να δω τί έχει γράψει ο ναύαρχος και ακαδημαϊκός Στυλιανός Λυκούδης (1878 – 1958),ο άνθρωπος που φώτισε τις ελληνικές θάλασσες και έκανε τις ακτές «πολυελαίους»,ο απόλυτος πρωτεργάτης του φαρικού δικτύου της χώρας μας, όπως χαρακτηρίζεται στο διαδίκτυο.
ΟΙ ΑΝΕΜΟΙ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ
Όσοι έχουμε κάνει βόλτα στην Πλάκα, έχουμε δει τους “Αέρηδες” με τα ανάγλυφα των ανέμων, που σκάλισαν εκεί πριν από 22 αιώνες.
Στις 8 πλευρές του “Ωρολόγιον του Κυρρήστου” απεικονίζονται οι επικρατέστεροι άνεμοι, αντίστοιχοι με τα σημεία του ορίζοντα από τα οποία προέρχονται.
1. Βόρειος(Β-000°): ο Βορέας ή Απάρκτιον (αρχαιοτάτη ονομασία.”Απάρκτιοι” εκαλούντο οι κάτοικοι βόρεια της Αζοφικής θάλασσας)ή Τραμουντάνα (κοινή ναυτική ονομασία) ,που συμβολίζει το χειμώνα. Άνεμος παγωμένος και βοερός. Η νεοελληνική λέξη «μπόρα» (καταιγίδα/θύελλα) ετυμολογείται από αυτή την αρχαιοελληνική λέξη (βορέας-λατιν.boreas-βενετ.bora).
Ο Βορέας που κατοικούσε στην Θράκη μαζύ με τα αδέλφια του ,τον Νότον, τον Ζέφυρο και τον Εύρο, στην ελληνική μυθολογία, είναι γνωστός για τον έρωτα που ένιωσε για την Ωρείθυια, την κόρη του βασιλιά των Αθηνών Ερεχθέα, που την απήγαγε και του χάρισε δυο γιους, τους φτερωτούς Βορεάδες Ζήτη και Κάλαϊ (έλαβαν μέρος στην Αργοναυτική εκστρατεία και κυνήγησαν τις Αρπυίες μέχρι τας Στροφάδες κι εκεί,κατ΄εντολή του Διός, έστριψαν και γύρισαν πίσω. Έτσι τα νησιά ονομάστηκαν Στροφάδες. Οι Αρπυίες ήταν και η προσωποποίηση των αγρίων θαλασσίων ανέμων και οι αρχαίοι πίστευαν ότι, όσοι ναυτικοί ή ταξιδιώτες δεν γύριζαν πίσω, τους είχαν αρπάξει οι Αρπυίες) και δυο κόρες, την Κλεοπάτρα και τη Χιόνη.Ο Βορέας ήταν ο βασιλεύς των άλλων ανέμων και για τις ερωτικές του τάσεις είχε καθιερωθεί ως θεός των ερωτευμένων. Του είχε δοθεί και η προσωνυμία “αιθρηγενέτης” γιατί έδιωχνε τα σύννεφα. Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι, κατά τους Περσικούς πολέμους και πριν από τη ναυμαχία στο Αρτεμίσιο, το 480 π.Χ., δόθηκε στους Αθηναίους χρησμός, να ζητήσουν τη βοήθεια του «γαμβρού» τους. Οι Αθηναίοι, στην προσπάθεια τους να ερμηνεύσουν τον θεϊκό λόγο, θυμήθηκαν πως, παλιά, ο Βορέας είχε αρπάξει την αθηναία Ωρείθυια, κόρη του βασιλιά και επομένως αυτός ήταν το πρόσωπο που υπαινισσόταν ο χρησμός. Γι’ αυτό και ικέτεψαν τη βοήθεια αυτού και της Ωρείθυιας για να αντιμετωπίσουν τον εχθρό. Πραγματικά ,εκεί που αναπαυόταν ο περσικός στόλος (όρμος Χονδρή Άμμος-“ΑΦΕΤΑΙ”,νότια πλευρά της χερσονήσου Μαγνησίας) με άπνοια και το Αρτεμίσιον έρημο από ελληνικά πλοία, άρχισε να πνέει ένας βόρειος άνεμος από το απόγευμα, που σιγά-σιγά δυνάμωνε και που την νύχτα δυνάμωσε πολύ με αποτέλεσμα, το πρωί να έχει γεμίσει η παραλία με συντρίμμια και πολύτιμα σκεύη (οι ντόπιοι γνωρίζουν πολύ καλά τους Β+ΒΑ αλλά και τους ΝΑ που προσβάλουν την περιοχή). Ευγνώμονες οι Αθηναίοι ίδρυσαν ιερό στον Βορέα στις όχθες του Ιλισσού, μετά την “νίκη” τους.
Στις θυσίες των αρχαίων προς τον Βορέα, παλαιότερα, περιλαμβανόντουσαν και ανθρωποθυσίες, ως της Ιφιγένειας στην Αυλίδα, για τον με ούριους ανέμους πλου προς Τροία, η ανθρωποθυσία στην Αίγυπτο του Μενέλαου για τον ίδιο σκοπό, καθώς επίσης και του Θεμιστοκλή, που θυσίασε αιχμαλώτους μετά την νίκη στη Σαλαμίνα, όπως και του Επαμεινώντα που υποσχέθηκε θυσία παρθένου ,πριν από την μάχη στα Λεύκτρα.
Θυγατέρες του Βορέα, σύμφωνα με ύστερη μυθική εκδοχή, ήταν και οι Αύρες ,η προσωποποίηση των ηπίων ανέμων.
Η Τραμουντάνα προέρχεται από το λατινικό trans – montanus, που σημαίνει ο «πέρα από τα βουνά» ( ο «βουνίσιος» άνεμος), σε σχέση με την οροσειρά των Άλπεων που για τους Λατίνους σημάδευε τον Βορρά(ιταλ.tramontana).Επίσης έχουμε και το της “Τραμουντάνας άστρο”που είναι η κοινή ονομασία του Πολικού Αστέρα που δείχνει τον Βορρά. Αυτά για τον ΒΟΡΙΑ.
Μετά τα περί ανέμων,δηλαδή μόνον του ΒΟΡΙΑ,και πριν συνεχίσω για τους υπόλοιπους ανέμους,μου χτύπησε η λέξη “ανεμολόγιον”και είπα να κάνω μια παρεκτροπή για να σας πω τι βρήκα.Δεν σας κρύβω ότι ρόλο έπαιξε και το “Κι εσύ κοιτάς ακόμα πάνω απ΄το τιμόνι,πως παίζει ο μπούσολας καρντίνι με καρτίνι” του ποιητή της θάλασσας Νίκου Καββαδία ή και το αξεπέραστο “Το κύμα, η πλώρη έσκιζε οργιά με την οργιά”.(“οργιόομαι”=εκτείνω τα χέρια μου,έτσι δεν μετράμε, στα γρήγορα,τις οργιές στο σχοινί!!!!!))Πόσο αληθινό!!!Η αγωνία μας να προχωρήσει το σκάφος μας,εκφράζει και την αγωνία του σκάφους .
Να μην σταθούμε όμως εδώ,να προχωρήσουμε.”ΑΝΕΜΟΛΟΓΙΟΝ” και “χαρτί του μπούσουλα”.Το ανεμολόγιο έχει δύο διαφορετικές σημασίες.1η επί της πυξίδος και 2η επί των ναυτικών χαρτών.Τώρα λίγα για το της πυξίδας.Η ιδιότητα της μαγνητικής βελόνας να δείχνει τον μαγνητικό βορρά,ήταν μεν γνωστή στους Κινέζους από τον 11ο π.Χ.αι.αλλά στη δύση ήρθε τον 13ο μ.Χ αι.,αλλά και πάλι έλειπε η μέτρηση της γωνίας που σχημάτιζε ο μαγνητικός βορράς με το διάμηκες του πλοίου,δηλαδή η πορεία μας.Την λύση εμπνεύστηκε ο ναυτικός/μαθηματικός Φλάβιος Τζόγιας,με την επικόλληση,πάνω στην μαγνητική βελόνα ,κύκλου από στερεό χαρτί.
Το σημείο του βορρά το στόλισε με κρίνο,που ήταν το έμβλημα των Βουρβώνων και παρέμεινε έκτοτε το σύμβολο του βορρά, πλην Γάλλων που έβαλαν ένα αστέρι που συμβολίζει τον πολικό αστέρα. Το ανεμολόγιο διαιρέθηκε σε ρόμβους(ονομάστηκαν έτσι και διεθνώς, λόγω του σχήματος) .
Παρακάτω παραθέτω τους ανεμόρομβους όπως τους υπολόγισα σε μια φωτοτυπία του ανεμολογίου που φαίνεται στο οπισθόφυλλο των Θαλασσινών Οδηγών της Eagleray.
Μετά τον Βοριά ,έπονται ο ΒΑ και Α άνεμος για να αλολουθήσουν και οι άλλοι καιροί.
2. Βορειοανατολικός(ΒΑ – 045°): Ο Γραίγος/Γρέγος,Μέσης,Είναι χειμωνιάτικος άνεμος,αλλά και καλοκαιρινός(ετησίες/μελτέμια) για ορισμένες περιοχές της Ελλάδος.
Κατά τη ναυτική παράδοση της Μεσογείου ο Γραίγος είναι ο ΒΑ άνεμος, ο οποίος πνέει από την περιοχή της Μαύρης θάλασσας προς τα νότια και δυτικά της Μεσογείου. Το όνομά του παραπέμπει στο ιταλικό vento grecale, κατά λέξη «ελληνικός άνεμος», αφού φαινομενικά προέρχεται από τη μεριά της Ελλάδας (Τον ονόμασαν έτσι οι Βενετοί”ο ελληνικός άνεμος που πνέει από την Ελλάδα” (Γραικοί,αρχαίο εθνωνύμιο των Ελλήνων της Δωδώνης.Σε επιγραφή του 4ου αι. π.Χ, που ανακαλύφθηκε,αναγράφεται “Έλληνες ονομάστηκαν το πρότερον Γραικοί καλούμενοι).
Ο γραίγος πιθανόν να ταυτίζεται με τον αρχαίο “ευροκλύδωνα” (από το Εύρο=ανατολικό και τον κλύδωνα,του ρήματος κλυδωνίζω.Ετσι αναφέρεται στις “Πράξεις των Αποστόλων”,σαν ο καιρός που έπιασε το πλοίο, που μετέφερε τον Απόστολο Παύλο στη Ρώμη, κατά τον έκπλου του από τους Καλούς Λιμένες Κρήτης ). Είναι δριμύς και ψυχρός άνεμος και προκαλεί τρικυμία.
Τον απαντούμε και με την ονομασία “Καικίας”.Oι αρχαίοι Έλληνες νόμιζαν τον “Καικίαν” ότι είναι θεός.Ο Αχιλλέας Τατίος (έλληνας μυθιστοριογράφος από την Αλεξάνδρεια ,5ος μ.Χ. αι.) ισχυρίστηκε ότι το όνομα προήλθε από τον ποταμό Κάϊκος (περιοχή ΒΔ Μικράς Ασίας) , καθώς αυτός ο άνεμος προέρχεται από εκεί.Κατά μία άποψη συνδέεται με το λατινικό “caekus”= τυφλός.Σ΄αυτήν την περίπτωση το “καικίας”,είναι ο “άνεμος που σκοτεινιάζει”.
Οι αρχαίοι τον αποκαλούσαν και “Αιολεύς”επειδή προερχόταν από την Αιολία ,την περιοχή πέριξ της Τροίας(ΒΔ Μικράς Ασίας).Ο Αριστοφάνης τον χαρακτηρίζει άστατον για την Αττική και φορέα κακοκαιρίας.
Άλλες ονομασίες του ανέμου από τους αρχαίους ήταν “Θιβάνας””Καυνίας”και “Κίρκιος” και “Ελλησπόντιος αύρα”.
3. Ανατολικός (Α-090°): Απηλιώτης(ετυμ. αρχ. < άπ (ο)- + ήλιώτης “ο σχετιζόμενος με τον ήλιο” μας λέει ο καθηγ.Μπαμπινιώτης) (σημερινός Λεβάντες/Λεβάντης), ένας ισχυρός φθινοπωρινός και ανοιξιάτικος άνεμος.Ειδικά ο ανοιξιάτικος λεβάντες στη ΝΑ περιοχή της Ελληνικής επικράτειας(περιοχή Ρόδου -Καρπάθου) θέλει προσοχή. .Ο Λεβάντες (από την ιταλική λέξη Levante, που σημαίνει Ανατολή).Ο Απηλιώτης μας φαίνεται ότι έρχεται από το σημείο που ανατέλει ο ήλιος(090°) αλλά η διεύθυνση αυτή συμπίπτει μόνο κατά τις ισημερίες (εαρινή+φθινοπωρινή),2 φορές τον χρόνο, οπότε το αζιμούθ του ήλιου είναι 90°.
2. Βορειοανατολικός(ΒΑ – 045°): Ο Γραίγος/Γρέγος,Μέσης,Είναι χειμωνιάτικος άνεμος,αλλά και καλοκαιρινός(ετησίες/μελτέμια) για ορισμένες περιοχές της Ελλάδος.
Κατά τη ναυτική παράδοση της Μεσογείου ο Γραίγος είναι ο ΒΑ άνεμος, ο οποίος πνέει από την περιοχή της Μαύρης θάλασσας προς τα νότια και δυτικά της Μεσογείου. Το όνομά του παραπέμπει στο ιταλικό vento grecale, κατά λέξη «ελληνικός άνεμος», αφού φαινομενικά προέρχεται από τη μεριά της Ελλάδας (Τον ονόμασαν έτσι οι Βενετοί”ο ελληνικός άνεμος που πνέει από την Ελλάδα” (Γραικοί,αρχαίο εθνωνύμιο των Ελλήνων της Δωδώνης.Σε επιγραφή του 4ου αι. π.Χ, που ανακαλύφθηκε,αναγράφεται “Έλληνες ονομάστηκαν το πρότερον Γραικοί καλούμενοι).
Ο γραίγος πιθανόν να ταυτίζεται με τον αρχαίο “ευροκλύδωνα” (από το Εύρο=ανατολικό και τον κλύδωνα,του ρήματος κλυδωνίζω.Ετσι αναφέρεται στις “Πράξεις των Αποστόλων”,σαν ο καιρός που έπιασε το πλοίο, που μετέφερε τον Απόστολο Παύλο στη Ρώμη, κατά τον έκπλου του από τους Καλούς Λιμένες Κρήτης ). Είναι δριμύς και ψυχρός άνεμος και προκαλεί τρικυμία.
Τον απαντούμε και με την ονομασία “Καικίας”.Oι αρχαίοι Έλληνες νόμιζαν τον “Καικίαν” ότι είναι θεός.Ο Αχιλλέας Τατίος (έλληνας μυθιστοριογράφος από την Αλεξάνδρεια ,5ος μ.Χ. αι.) ισχυρίστηκε ότι το όνομα προήλθε από τον ποταμό Κάϊκος (περιοχή ΒΔ Μικράς Ασίας) , καθώς αυτός ο άνεμος προέρχεται από εκεί.Κατά μία άποψη συνδέεται με το λατινικό “caekus”= τυφλός.Σ΄αυτήν την περίπτωση το “καικίας”,είναι ο “άνεμος που σκοτεινιάζει”.
Οι αρχαίοι τον αποκαλούσαν και “Αιολεύς”επειδή προερχόταν από την Αιολία ,την περιοχή πέριξ της Τροίας(ΒΔ Μικράς Ασίας).Ο Αριστοφάνης τον χαρακτηρίζει άστατον για την Αττική και φορέα κακοκαιρίας.
Άλλες ονομασίες του ανέμου από τους αρχαίους ήταν “Θιβάνας””Καυνίας”και “Κίρκιος” και “Ελλησπόντιος αύρα”.
3. Ανατολικός (Α-090°): Απηλιώτης(ετυμ. αρχ. < άπ (ο)- + ήλιώτης “ο σχετιζόμενος με τον ήλιο” μας λέει ο καθηγ.Μπαμπινιώτης) (σημερινός Λεβάντες/Λεβάντης), ένας ισχυρός φθινοπωρινός και ανοιξιάτικος άνεμος.Ειδικά ο ανοιξιάτικος λεβάντες στη ΝΑ περιοχή της Ελληνικής επικράτειας(περιοχή Ρόδου -Καρπάθου) θέλει προσοχή. .Ο Λεβάντες (από την ιταλική λέξη Levante, που σημαίνει Ανατολή).Ο Απηλιώτης μας φαίνεται ότι έρχεται από το σημείο που ανατέλει ο ήλιος(090°) αλλά η διεύθυνση αυτή συμπίπτει μόνο κατά τις ισημερίες (εαρινή+φθινοπωρινή),2 φορές τον χρόνο, οπότε το αζιμούθ του ήλιου είναι 90°.
Άλλος ένας άνεμος.
4. Νοτιοανατολικός ,ΝΑ – 135°: ο Εύρος (σημερινός Σορόκος/Σιρόκος- ιταλική-βενετική καταγωγή scirocco,), ισχυρότατος άνεμος, όπως δείχνουν τα ταραγμένα ρούχα του, που στο Αιγαίο φέρνει φοβερές φουρτούνες.
Κατά τη ναυτική παράδοση της Μεσογείου ο Σιρόκος / Σορόκος, πνέει από την έρημο της Σαχάρας και την Μέση Ανατολή. ( στο ψάξιμο, τον απάντησα και με τις δύο ονομασίες και περισσότερο ως “σιρόκο”. Στην πολύχρονη ζωή μου δεν τον θυμάμαι ως “σιρόκο” αλλά ως “σορόκο”. Δεν άκουσα ποτέ “σιροκολεβάντες”, αλλά “σοροκολεβάντες” ή “σιροκάδες” αλλά “σοροκάδες”.Ο ποιητής της θάλασσας και ναυτικός Νίκος Καββαδίας,θα γράψει “Τη νύχτα σου’ πα στο καμπούνι μια ιστορία/την ίδια που όλοι οι ναυτικοί λένε στη ράδα/τα μάτια σου τα κυβερνούσε σοροκάδα.” Στις Κυκλάδες και στο νησί μου την Σάμο έχουμε επώνυμα “σορόκος” που προέρχονται από την ονομασία του ανέμου καθώς και επιγραφές με την ίδια λέξη. Τελικά σχημάτισα την εντύπωση ότι το “σιρόκος” παρέμεινε στα χαρτιά ανενεργό. Θα πρέπει κι οι ποιητές να έπαιξαν τον ρόλο τους, μιας και το “σορόκος” είναι η αγαπημένη τους λέξη.Αυτό είναι μια κατάθεση).
Ο Ησίοδος τον κατατάσσει μεταξύ των “υγρών ανέμων”
Στην αρχαία Ελλάδα αναφέρεται ως Εύρος, ενώ στη Ζακυνθινή ντοπιολαλιά απαντάται και ως λαμπαδίτσα.
Κατά την ελληνική μυθολογία, ο Εύρος (αρχ. Εὖρος) ήταν θεός του ανέμου(Εύρο< εύω: ξηραίνω)
Ο σορόκος/σιρόκος είναι ένας δυνατός άνεμος, που μπορεί να φτάσει τα 10 Bf (48-55 ν.μλ./ώρα) σε ένταση (ειδικά όταν η έντασή του αυξάνεται αλματωδώς,όπως τον έχω ζήσει) και έχει διάρκεια συνήθως λίγων ημερών (1-4). Λόγω της διεύθυνσής του μεταφέρει μεγάλες ποσότητες σκόνης και περιστασιακά ευθύνεται για μειωμένη ορατότητα και μεγάλη συγκέντρωση σωματιδίων στην ατμόσφαιρα. Το φαινόμενο των κιτρινισμένων επιφανειών αποδίδεται ακριβώς στη σκόνη που μεταφέρεται και επικάθεται σε αυτοκίνητα, μπαλκόνια και γενικά εκτεθειμένες επιφάνειες.
Από σκοπιάς θερμοκρασίας, ο σορόκος/σιρόκος είναι ένας ξηρός και θερμός άνεμος. Στην πορεία του προς τη δυτική Ευρώπη συνήθως προσλαμβάνει υγρασία και συχνά συνοδεύεται με βροχή, η οποία μεταφέρει τη σκόνη και παρουσιάζει το φαινόμενο της λασποβροχής. Στο πέρασμά του από τη θάλασσα δημιουργεί φουρτούνες και γίνεται θυελλώδης, ενώ φτάνοντας στις ακτές της Γαλλίας και της Ισπανίας είναι πλέον υγρός, προκαλώντας ομίχλη και βροχή.
Ο ναύαρχος/ακαδημαΐκός Σ.Λυκούδης μας λέει στην εγκυκλοπαίδεια “Σιρόκος και κατά παραφροράν σορόκος , άνεμος της Αδριατικής (αλλά και της περιοχής Ρόδου-Καρπάθου θα έλεγα εγώ, που έζησα δύσκολες στιγμές εκεί) ε π ι κ ί ν δ υ ν ο ς για τον σφοδρόν κλύδωνα που προκαλεί και την πυκνή ομίχλη που τον συνοδεύει.Στις ελληνικές θάλασσες ασφαλές προγνωστικό αποτελούν οι μακρυνές αστραπές προς ΒΔ(Μαΐστρο) και οι πνοές ανέμου του είναι διαλείπουσες,αμφίβολες και αραιές. Άλλες συγγενείς ονομασίες περιλαμβάνουν τις σοροκολεβάντες και σοροκάδα. Σοροκάδα και μάλιστα στον πληθυντικο σοροκάδες,που σημαίνει όχι μόνον τους ανέμους από ΝΑ αλλά και όλους μεταξύ ΝΑ-ΝΔ δηλαδή,ΝΑ,ΝΝΑ,Ν,ΝΝΔ,ΝΔ,-κατ΄αναλογία “λεβαντιέρες” οι μεταξύ ΝΑ-ΒΑ,”γρεγάλια” οι μεταξύ ΒΑ-Β , “τραμουντάνες” οι καθαρόαιμοι Β, “μαϊστράλια” οι μεταξύ Β-ΒΔ και “πουνέντηδες” οι μεταξυ ΒΔ-ΔΝΔ”.
Νοτιoνοτιανατολικός ,168° 45΄:Ευρονότος (Οστριασορόκος) Της εκδηλώσεώς του προηγείται αποθαλασσία(κούφια θάλασσα-βουβή) και συνοδεύεται κατόπιν με πυκνή νέφωση και μελανίες
Συνεχίζοντας τους ανέμους “κατά την φορά των δεικτών του ωρολογίου”, όπως συνηθίζουμε να λέμε στο Ναυτικό και όχι μόνον, θα πούμε μερικά για τον Νοτιά.
5. Νότιος(Ν – 180°): ο Νότος/Νοτιάς (σημερινή Όστρια), αγαπημένος των γεωργών, φέρνει απαλές, συνεχείς βροχές. Κρατά ένα αγγείο, το οποίο αδειάζει προσεκτικά, ποτίζοντας τη γη.
Οι ναυτικοί μας, λένε “Γέρο βοριά ταξίδευε και νότο παλληκάρι”, που σημαίνει, να ταξιδεύεις, όταν ο βοριάς πάει να ξεθυμάνει και όταν αρχίζει η νοτιά,γιατί φουσκώνει αργά(εκτός της περίπτωσης που φρεσκάρει γρήγορα ,βέβαια).
Η εγκυκλοπαίδεια αναφέρει “Από τους 4 κύριους ανέμους. Επικρατεί από τον Απρίλιο μέχρι τον Ιούνιο. Τον Απρίλιο πνέει με μεγάλη σφοδρότητα καμιά φορά 8 – 9 Bf.Επικρατεί στην Αθήνα(!!!) από Απρίλιο μέχρι Ιούνιο. Σπανιότερα παρατηρούνται σταθεροί νότιοι άνεμοι τους χειμωνιάτικους μήνες με πολλές βροχές. Απαντάται στο νότιο τμήμα της γης (Οι θάλασσες του Νότου). Κατά τον Ησίοδον είναι αδελφός του Βορέου (Βοριά), του Απηλιώτη(Ανατολικού) και του Ζέφυρου (Δυτικού)”.
Από μια μελέτη του Πολυτεχνείου(ερμηνεία περιλαμβάνεται στον Θαλασσινό Οδηγό) βγαίνει ότι στο Ιόνιο, πνέει περισσότερο τον Ιανουάριο-Φεβρουάριο-Μάρτιο-Απρίλιο, στις Κυκλάδες τον Ιανουάριο-Φεβρουάριο, στο ΝΑ Αιγαίο τον Απρίλιο-Μάιο και στο Β.Αιγαίο Μάρτιο-Απρίλιο-Μάιο.
Λευκονότος ονομαζόταν από τους αρχαίους ο ανοιξιάτικος Ν άνεμος, κατά την διάρκεια του οποίου έχουμε αίθριο ουρανό(ίσως γι αυτό).
Η όστρια(νότιος άνεμος) πνέει, φαινομενικά, από τις ακτές της βόρειας Αφρικής. Ο νοτιάς, όπως έχει επικρατήσει να λέγεται, είναι άνεμος ήπιος, θερμός και υγρός, ο οποίος συχνά φέρνει βροχή και μεταφέρει σκόνη από την έρημο Σαχάρα. Λόγω της διεύθυνσής του, συχνά συγχέεται με τον Σορόκο και τον Λίβα.,
Σχετικά με το “όστρια”, είναι μια λέξη που την πήρε ο άνεμος από την Ελλάδα, την άφησε για πολλούς αιώνες στην Ιταλική χερσόνησο και, τελικά, μας την ξανάφερε πίσω αγνώριστη. “Αύω” στα αρχαία ελληνικά, αλλά και στο λεξικό του καθηγητή Καρβούνη-1899, σημαίνει “ξηραίνω”. Οι Λατίνοι τη μετάλλαξαν σε auster> ostria, για να δηλώσουν τον ξερό νότιο άνεμο. Από το “auster”ετυμολογείται και η Αυστραλία.
Ο καθηγητής Μπαμπινιώτης μας λέει για την λέξη “όστρια” “ΕΤΥΜ.μεσαιωνικός-ιταλ.ostro (νότιος,νοτιάς)-λατ.auster.
Και κάτι άλλο.Θέλω να ευχαριστήσω τους φίλους που ανέφεραν τις τοπικές ονομασίες του ΝΑ ανέμου ,δηλαδή ότι “σε μας στους Παξούς λέμε και “σοροκάλι” τον ήπιο σιρόκο, που είναι συχνός και “σορόκιασε” όταν βρέχει συνεχόμενα και σταθερά χωρίς αέρα. “Σοροκάδα” τον δυνατό σιρόκο πάνω από 5 μποφόρ.” και “στην περιοχή που ζω(Ροδόπη), όταν φυσά αυτός ο άνεμος ο ΝΑ, ξέρουμε σίγουρα ότι θα βρέξει και πολύ . Στην περιοχή μου τον ονομάζουμε “Μαρωνίτη”, γιατί έχει διεύθυνση από την αρχαία Μαρώνεια, την περιοχή που ζούσε ο κύκλωπας που σκότωσε Ο ΟΔΥΣΣΕΑΣ.Επίσης τον φίλο που ανέφερε την εκδοχή,που αναγράφεται σε κείμενο, ότι η ονομασία “σιρόκος” να προέρχεται από την ελληνική λέξη “έξαλος”(out of the sea).
Και τώρα ένας άνεμος με λίγο “άγαρμπο” όνομα ,ο Γαρμπής.
6. Νοτιοδυτικός (ΝΔ Νοτιοδυτικός άνεμος – 225°):Λιψ,ο Γαρμπής των ναυτικών και όχι μόνον, ο Λίβας που λέει και το άσμα (οι παλαιότεροι το θυμούνται)”Των εχθρών τα φουσάτα περάσαν/σαν το Λίβα που καίει τα σπαρτά” ,όπου αποτυπώνεται μια κύρια ιδιότητά του.
Στο Ωρολόγιον του Κυρρήστου/ Πύργο των ανέμων/Αέρηδες της Πλάκας, ο Λιψ (Γαρμπής) κρατά ένα άφλαστον (Άφλαστον = το επάνω άκρο της πρύμνης των καραβιών στην αρχαιότητα. … αντίστοιχα με το ακροστόλιο της πλώρης), σπρώχνοντας το ένα σκάφος στον προορισμό του, δηλώνοντας έτσι ότι είναι ένας ούριος άνεμος, που αγαπούν οι ναυτικοί.
Στην εγκυκλοπαίδεια διαβάζουμε, σε ελεύθερη μετάφραση, “Γαρμπής, από το τουρκοαραβικό ‘γκαρπίλ’ και εξ αυτού το ιταλικό ‘γκαρμπίν’.Ο Λιψ επίσημα. Ο γαρμπής συνήθως προκαλεί βροχερό καιρό. Σύμφωνα με τον λαό μετά από εμπειρία χρόνων ,μετά τον γαρμπή, θα φυσήξει πάλι γαρμπής. Στην Κεφαλονιά λένε ‘Κιάρος (καθαρός) γαρμπής,κι άλλος γαρμπής’. Εάν μετά μακρά ξηρασία φυσήξει γαρμπής και φέρει βροχή , κατά την εποχή που αποξηραίνεται η σταφίδα, οι χωρικοί πιστεύουν ότι, οι κακοί βροχεροί άνεμοι άρχισαν και φυσάνε, για να τους εμπαίξουν, μόλις έμαθαν ότι η σταφίδα είναι ώριμη. Αυτό αποτυπώνεται στην ακόλουθη παροιμία: Το έμαθαν οι γαρμπήδες/πως γούρμασαν (ωρίμασαν) οι σταφίδες.
ΛΙΨ.Με την ονομασία αυτήν καλούσαν τον ΝΔ άνεμο οι αρχαίοι ΄Ελληνες.΄ Με το όρο ΛΙΨ καλούνταν ο θερμός και συνήθως υγρός ΝΔ της Μεσογείου που πνέει στα παράλια της Σικελίας ,Ν.Ιταλίας και Ελλάδος από την Αφρική”.
Το όνομα Λίβας προέρχεται από τη λέξη λιψ 😊 Λίβυος) και συνδέεται με το γεγονός ότι φαινομενικά πνέει από τη Λιβύη.
Στο λεξικό Μπαμπινιώτη θα δούμε:γαρμπής (ο) {χωρ. πληθ } ο νοτιοδυτικός άνεμος (επίσ.) λίβας [ΕΤΥΜ μεσν < βεν garbin < αραβ garbi «δυτικός»]
λίβας (ο) {χωρ. πληθ.Ι (επίσ.) ο θερμός νοτιοδυτικός άνεμος που πνέει από την κατεύθυνση τής Λιβύης συν. γαρμπής .
(κατ’ επέκτ.) ο ξηρός και θερμός άνεμος, που προκαλεί σημαντικές ζημιές στη γεωργία,
[πτυμ. μεσν. < αρχ. *Λίψ (μαρτυρείται μόνον η γεν. λιβός) < λείβω «στάζω, χύνω – κάνω σπονδή».
Ο λίβας είναι κατά βάση ένας ήπιας ταχύτητας ξηρός και θερμός άνεμος, ο οποίος πνέει στη Μεσόγειο καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, ωστόσο επηρεάζει κατά κύριο λόγο την Κορσική. Στην υπόλοιπη επικράτεια είναι πιο εμφανής τους καλοκαιρινούς μήνες, οπότε και συνοδεύεται από απότομη αύξηση της θερμοκρασίας. Στην παραδοσιακή γεωργία έχει επικρατήσει να λέγεται πως ο λίβας καίει τα σπαρτά, καθώς τα χαρακτηριστικά του ευνοούν την αφυδάτωση των καλλιεργειών, οδηγώντας ενδεχομένως στην αποξήρανσή τους ή ακόμη και σε καταστροφή της σοδειάς. Στη θάλασσα ο λίβας μπορεί να επιφέρει μπουρίνια και θαλασσοταραχή, ωστόσο δεν διαρκεί συνήθως πάνω από μία-δυο μέρες.
Στη “Βουλή των ψαράδων”, ένα στέκι αυτών των ανθρώπων της θάλασσας στη Σύρα, μούπανε ότι ο γαρμπής είναι απρόβλεπτος και δεν έχει σταθερότητα.
6. Νοτιοδυτικός (ΝΔ Νοτιοδυτικός άνεμος – 225°):Λιψ,ο Γαρμπής των ναυτικών και όχι μόνον, ο Λίβας που λέει και το άσμα (οι παλαιότεροι το θυμούνται)”Των εχθρών τα φουσάτα περάσαν/σαν το Λίβα που καίει τα σπαρτά” ,όπου αποτυπώνεται μια κύρια ιδιότητά του.
Στο Ωρολόγιον του Κυρρήστου/ Πύργο των ανέμων/Αέρηδες της Πλάκας, ο Λιψ (Γαρμπής) κρατά ένα άφλαστον (Άφλαστον = το επάνω άκρο της πρύμνης των καραβιών στην αρχαιότητα. … αντίστοιχα με το ακροστόλιο της πλώρης), σπρώχνοντας το ένα σκάφος στον προορισμό του, δηλώνοντας έτσι ότι είναι ένας ούριος άνεμος, που αγαπούν οι ναυτικοί.
Στην εγκυκλοπαίδεια διαβάζουμε, σε ελεύθερη μετάφραση, “Γαρμπής, από το τουρκοαραβικό ‘γκαρπίλ’ και εξ αυτού το ιταλικό ‘γκαρμπίν’.Ο Λιψ επίσημα. Ο γαρμπής συνήθως προκαλεί βροχερό καιρό. Σύμφωνα με τον λαό μετά από εμπειρία χρόνων ,μετά τον γαρμπή, θα φυσήξει πάλι γαρμπής. Στην Κεφαλονιά λένε ‘Κιάρος (καθαρός) γαρμπής,κι άλλος γαρμπής’. Εάν μετά μακρά ξηρασία φυσήξει γαρμπής και φέρει βροχή , κατά την εποχή που αποξηραίνεται η σταφίδα, οι χωρικοί πιστεύουν ότι, οι κακοί βροχεροί άνεμοι άρχισαν και φυσάνε, για να τους εμπαίξουν, μόλις έμαθαν ότι η σταφίδα είναι ώριμη. Αυτό αποτυπώνεται στην ακόλουθη παροιμία: Το έμαθαν οι γαρμπήδες/πως γούρμασαν (ωρίμασαν) οι σταφίδες.
ΛΙΨ.Με την ονομασία αυτήν καλούσαν τον ΝΔ άνεμο οι αρχαίοι ΄Ελληνες.΄ Με το όρο ΛΙΨ καλούνταν ο θερμός και συνήθως υγρός ΝΔ της Μεσογείου που πνέει στα παράλια της Σικελίας ,Ν.Ιταλίας και Ελλάδος από την Αφρική”.
Το όνομα Λίβας προέρχεται από τη λέξη λιψ 😊 Λίβυος) και συνδέεται με το γεγονός ότι φαινομενικά πνέει από τη Λιβύη.
Στο λεξικό Μπαμπινιώτη θα δούμε:γαρμπής (ο) {χωρ. πληθ } ο νοτιοδυτικός άνεμος (επίσ.) λίβας [ΕΤΥΜ μεσν < βεν garbin < αραβ garbi «δυτικός»]
λίβας (ο) {χωρ. πληθ.Ι (επίσ.) ο θερμός νοτιοδυτικός άνεμος που πνέει από την κατεύθυνση τής Λιβύης συν. γαρμπής .
(κατ’ επέκτ.) ο ξηρός και θερμός άνεμος, που προκαλεί σημαντικές ζημιές στη γεωργία,
[πτυμ. μεσν. < αρχ. *Λίψ (μαρτυρείται μόνον η γεν. λιβός) < λείβω «στάζω, χύνω – κάνω σπονδή».
Ο λίβας είναι κατά βάση ένας ήπιας ταχύτητας ξηρός και θερμός άνεμος, ο οποίος πνέει στη Μεσόγειο καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, ωστόσο επηρεάζει κατά κύριο λόγο την Κορσική. Στην υπόλοιπη επικράτεια είναι πιο εμφανής τους καλοκαιρινούς μήνες, οπότε και συνοδεύεται από απότομη αύξηση της θερμοκρασίας. Στην παραδοσιακή γεωργία έχει επικρατήσει να λέγεται πως ο λίβας καίει τα σπαρτά, καθώς τα χαρακτηριστικά του ευνοούν την αφυδάτωση των καλλιεργειών, οδηγώντας ενδεχομένως στην αποξήρανσή τους ή ακόμη και σε καταστροφή της σοδειάς. Στη θάλασσα ο λίβας μπορεί να επιφέρει μπουρίνια και θαλασσοταραχή, ωστόσο δεν διαρκεί συνήθως πάνω από μία-δυο μέρες.
Στη “Βουλή των ψαράδων”, ένα στέκι αυτών των ανθρώπων της θάλασσας στη Σύρα, μούπανε ότι ο γαρμπής είναι απρόβλεπτος και δεν έχει σταθερότητα.
Ένας ακόμη άνεμος.
7. Δυτικός(Δ – 270°): ο Ζέφυρος (Ο δυτικός άνεμος, στη γλώσσα των ναυτικών είναι ΠΟΥΝΕΝΤΕΣ, αλλά ,κατά τα φαινόμενα, έχει λιγότερο πέραση στους στεριανούς Έλληνες, που προτιμούν την ελληνικής καταγωγής ονομασία ΖΕΦΥΡΟΣ).΄Ενας άνεμος που πνέει σχεδόν όλο τον χρόνο στο Ν. Ιόνιο και ΝΑ Αιγαίο και κατά περιόδους τον χειμώνα σε όλη την επικράτεια. Το λεξικό Μπαμπινιώτη θα μας πει ότι ζέφυρος= αρχ. πιθ . < *ζέφος, που συνδ. με τη λ. ζόφος «βαθύ σκοτάδι» η οποία χρησιμοποιήθηκε και με τη σημ. «ανατολή».
Ο Ζέφυρος στην ελληνική μυθολογία ήταν προσωποποίηση του δυτικού ανέμου . Θεωρείται γιος του Αστραίου(έναστρος ουρανός) και της Ηούς(αυγή).Ένας από τους 4 ανέμους που αναφέρεται από τον Όμηρο. Ήταν αδελφός του Βορέα (Ο Ζέφυρος ζούσε στο ίδιο παλάτι στη Θράκη με τον αδελφό του Βορέα, αλλά σε αντίθεση με αυτόν ήταν ήπιος άνεμος γλυκόπνους!!,αλαφροφτέρουγος!!,αερόμορφος!!-τι ωραίες λέξεις χρησιμοποιεί αυτή η μυθολογία μας!).
Ο Ζέφυρος είναι πολύ γρήγορος κι αυτός, όσο κι ο αδελφός του ο Βορέας και πολλές φορές επικίνδυνος. Παρουσιάζεται όμως και ως ήπιος, δροσερός άνεμος, που φυσά μόνιμα σε παραδεισένιους τόπους, όπως ήταν οι κήποι του Αλκίνοου (βασιλέας των Φαιάκων-Κέρκυρα. Ο Όμηρος στην Οδύσσεια περιγράφει αυτούς τους κήπους, όπου κυριαρχούσαν τα οπωροφόρα δέντρα και ήταν μέρος των πολυτελέστατων ανακτόρων του βασιλιά και προκάλεσαν μεγάλη εντύπωση στον ναυαγό Οδυσσέα, όταν τον οδήγησε σ΄αυτούς η Ναυσικά) και τα Ηλύσια Πεδία (τα Ηλύσια Πεδία ήταν παραδείσιος τόπος με ολάνθιστα λιβάδια, όπου επικρατούσε αιώνια άνοιξη, σε αντίθεση με τα Τάρταρα που ήταν τόπος τιμωρίας) και συντελούσε στην αύξηση, βλάστηση και ωρίμανση καρπών.
Από πολλούς θεωρείται πατέρας του έρωτα. Στην αττική λογοτεχνία κατέχει εξέχουσα θέση μαζύ με τον Βορέα. Παριστανόταν, συνήθως, με ανθρώπινη μορφή και το μόνο που το διέκρινε από τους ανθρώπους ήταν τα φτερά.
Για την σχέση του με το έτερον φύλλο αναφέρεται ότι, από την Αρπυία Ποδάργη απέκτησε τον Ξάνθο και τον Βαλίο,τους δύο ίππους του Αχιλλέα, που έτρεχαν σαν πνοή ανέμου(δίπλα τους είχε βάλει ο Αχιλλέας και τον Πήγασο),από δε την Χλωρίδα (η Χλωρίδα ήταν Νύμφη της βλάστησης ,που την είδε την άνοιξη να περιπλανιέται στους αγρούς) και της οποίας ήταν γοητευτικός εραστής, τον Κάρπον(τον καρπόν).
Όμως ο Ζέφυρος εκτός από την ενασχόλησή του με το έτερον φύλλο, αγάπησε με δύναμη τον Υάκινθο, που όμως αγαπούσε ο Απόλλωνας. Έτσι όταν είδε τον Υάκινθο να αθλείται με το Απόλλωνα, έχασε τα μυαλά του, φύσηξε δυνατά και ο δίσκος που έριξε ο Απόλλωνας, ξέφυγε απ΄την πορεία του, έπεσε στο κεφάλι του Υάκινθου και το σκότωσε.
Λατρευόταν σε πολλά μέρη της Ελλάδος ,κατά δε τον Παυσανία, είχε δικό του βωμό στην Ιερά Οδό Αθηνών-Ελευσίνας. Είχε σύμβολο τον ίππο και κατά την λαϊκή δοξασία, Ελλήνων και Ρωμαίων, οι φορβάδες(φοράδες) γονιμοποιούνται την άνοιξη από την πνοή του Ζέφυρου.
Στους “αέρηδες” παρουσιάζεται σαν ένας νέος γυμνός ,με χιτώνα γύρω περί την μέση, όπου σχηματίζεται κόλπωμα γεμάτο λουλούδια.
Στην ποίηση και γενικά στην λογοτεχνία η λέξη Ζέφυρος, σαν ονομασία του Δ ανέμου, έχει τα σκήπτρα και παραθέτω μερικά παραδείγματα. Ανδρέας Κάλβος …πρώτοι οι Ιόνιοι Ζέφυροι…/Οδυσσέας Ελύτης…θυμήσου τον αγχέμαχο ζέφυρο (αγχέμαχο=όπλο για μάχη σώμα με σώμα, όπως το ξίφος) …/θ.Παπακωνσταντίνου….έλα σκόρπισέ με ζέφυρε σαν στάχτη… .
Η ναυτική ονομασία του, Πουνέντες (πονέντες, πουνέντης) έχει λατινική καταγωγή και την χρησιμοποιούσαν Τζενοβέζοι και Βενετσιάνοι {ponens + solis (> μτφ.: η δύση του ήλιου) ή με ελεύθερη μετάφραση ο άνεμους που έρχεται από την δύση του ηλίου}.Ιταλ.ponente .Το λεξικό Μπαμπινιώτη θα μας πει, πουνέντες= ιταλ. ponentc «δυτικός» < μεσν. λατ. ponens (τού p. ponere «τοποθετώ»), από τη φρ. ponens (solis) «δύση τού ηλίου»].
Ο Δ άνεμος είναι δροσερός άνεμος και συνήθως φέρνει ξαστεριά. Το καλοκαίρι φέρνει υγρασία(φέρνει και σκοτεινιά), αλλά την άνοιξη είναι ευχάριστος, ζεστός και ευεργετικός για τη γεωργία.
Στη Δυτική Ελλάδα είναι απογευματινός άνεμος ιδανικός για ιστιοπλοΐα στο Ιόνιο.
Η συχνότητα πνοής του Ζέφυρου στον ευρύτερο Ελληνικό χώρο είναι μικρή, αλλά αρκετές φορές δυναμώνει πολύ σε ορισμένες περιοχές, όπως είναι ο Κορινθιακός κόλπος και το Κρητικό πέλαγος και φτάνει τα 7Bf. Σύμφωνα με την ανάλυση των καιρών στον ελλαδικό χώρο, ο Ζέφυρος στο Νότιο Ιόνιο +ΝΑ Αιγαίο πνέει όλο τον χρόνο σχεδόν, τον χειμώνα+άνοιξη στις λοιπές περιοχές καθώς και τον Αύγουστο σε πολλές περιοχές της χώρας.
Κλείνοντας αυτό το θέμα, θέλω να πω ότι ο Ζέφυρος είναι το Ζαφείρι των ανέμων και ότι κι εμένα μ΄ αρέσει περισσότερο να τον αποκαλώ έτσι.
7. Δυτικός(Δ – 270°): ο Ζέφυρος (Ο δυτικός άνεμος, στη γλώσσα των ναυτικών είναι ΠΟΥΝΕΝΤΕΣ, αλλά ,κατά τα φαινόμενα, έχει λιγότερο πέραση στους στεριανούς Έλληνες, που προτιμούν την ελληνικής καταγωγής ονομασία ΖΕΦΥΡΟΣ).΄Ενας άνεμος που πνέει σχεδόν όλο τον χρόνο στο Ν. Ιόνιο και ΝΑ Αιγαίο και κατά περιόδους τον χειμώνα σε όλη την επικράτεια. Το λεξικό Μπαμπινιώτη θα μας πει ότι ζέφυρος= αρχ. πιθ . < *ζέφος, που συνδ. με τη λ. ζόφος «βαθύ σκοτάδι» η οποία χρησιμοποιήθηκε και με τη σημ. «ανατολή».
Ο Ζέφυρος στην ελληνική μυθολογία ήταν προσωποποίηση του δυτικού ανέμου . Θεωρείται γιος του Αστραίου(έναστρος ουρανός) και της Ηούς(αυγή).Ένας από τους 4 ανέμους που αναφέρεται από τον Όμηρο. Ήταν αδελφός του Βορέα (Ο Ζέφυρος ζούσε στο ίδιο παλάτι στη Θράκη με τον αδελφό του Βορέα, αλλά σε αντίθεση με αυτόν ήταν ήπιος άνεμος γλυκόπνους!!,αλαφροφτέρουγος!!,αερόμορφος!!-τι ωραίες λέξεις χρησιμοποιεί αυτή η μυθολογία μας!).
Ο Ζέφυρος είναι πολύ γρήγορος κι αυτός, όσο κι ο αδελφός του ο Βορέας και πολλές φορές επικίνδυνος. Παρουσιάζεται όμως και ως ήπιος, δροσερός άνεμος, που φυσά μόνιμα σε παραδεισένιους τόπους, όπως ήταν οι κήποι του Αλκίνοου (βασιλέας των Φαιάκων-Κέρκυρα. Ο Όμηρος στην Οδύσσεια περιγράφει αυτούς τους κήπους, όπου κυριαρχούσαν τα οπωροφόρα δέντρα και ήταν μέρος των πολυτελέστατων ανακτόρων του βασιλιά και προκάλεσαν μεγάλη εντύπωση στον ναυαγό Οδυσσέα, όταν τον οδήγησε σ΄αυτούς η Ναυσικά) και τα Ηλύσια Πεδία (τα Ηλύσια Πεδία ήταν παραδείσιος τόπος με ολάνθιστα λιβάδια, όπου επικρατούσε αιώνια άνοιξη, σε αντίθεση με τα Τάρταρα που ήταν τόπος τιμωρίας) και συντελούσε στην αύξηση, βλάστηση και ωρίμανση καρπών.
Από πολλούς θεωρείται πατέρας του έρωτα. Στην αττική λογοτεχνία κατέχει εξέχουσα θέση μαζύ με τον Βορέα. Παριστανόταν, συνήθως, με ανθρώπινη μορφή και το μόνο που το διέκρινε από τους ανθρώπους ήταν τα φτερά.
Για την σχέση του με το έτερον φύλλο αναφέρεται ότι, από την Αρπυία Ποδάργη απέκτησε τον Ξάνθο και τον Βαλίο,τους δύο ίππους του Αχιλλέα, που έτρεχαν σαν πνοή ανέμου(δίπλα τους είχε βάλει ο Αχιλλέας και τον Πήγασο),από δε την Χλωρίδα (η Χλωρίδα ήταν Νύμφη της βλάστησης ,που την είδε την άνοιξη να περιπλανιέται στους αγρούς) και της οποίας ήταν γοητευτικός εραστής, τον Κάρπον(τον καρπόν).
Όμως ο Ζέφυρος εκτός από την ενασχόλησή του με το έτερον φύλλο, αγάπησε με δύναμη τον Υάκινθο, που όμως αγαπούσε ο Απόλλωνας. Έτσι όταν είδε τον Υάκινθο να αθλείται με το Απόλλωνα, έχασε τα μυαλά του, φύσηξε δυνατά και ο δίσκος που έριξε ο Απόλλωνας, ξέφυγε απ΄την πορεία του, έπεσε στο κεφάλι του Υάκινθου και το σκότωσε.
Λατρευόταν σε πολλά μέρη της Ελλάδος ,κατά δε τον Παυσανία, είχε δικό του βωμό στην Ιερά Οδό Αθηνών-Ελευσίνας. Είχε σύμβολο τον ίππο και κατά την λαϊκή δοξασία, Ελλήνων και Ρωμαίων, οι φορβάδες(φοράδες) γονιμοποιούνται την άνοιξη από την πνοή του Ζέφυρου.
Στους “αέρηδες” παρουσιάζεται σαν ένας νέος γυμνός ,με χιτώνα γύρω περί την μέση, όπου σχηματίζεται κόλπωμα γεμάτο λουλούδια.
Στην ποίηση και γενικά στην λογοτεχνία η λέξη Ζέφυρος, σαν ονομασία του Δ ανέμου, έχει τα σκήπτρα και παραθέτω μερικά παραδείγματα. Ανδρέας Κάλβος …πρώτοι οι Ιόνιοι Ζέφυροι…/Οδυσσέας Ελύτης…θυμήσου τον αγχέμαχο ζέφυρο (αγχέμαχο=όπλο για μάχη σώμα με σώμα, όπως το ξίφος) …/θ.Παπακωνσταντίνου….έλα σκόρπισέ με ζέφυρε σαν στάχτη… .
Η ναυτική ονομασία του, Πουνέντες (πονέντες, πουνέντης) έχει λατινική καταγωγή και την χρησιμοποιούσαν Τζενοβέζοι και Βενετσιάνοι {ponens + solis (> μτφ.: η δύση του ήλιου) ή με ελεύθερη μετάφραση ο άνεμους που έρχεται από την δύση του ηλίου}.Ιταλ.ponente .Το λεξικό Μπαμπινιώτη θα μας πει, πουνέντες= ιταλ. ponentc «δυτικός» < μεσν. λατ. ponens (τού p. ponere «τοποθετώ»), από τη φρ. ponens (solis) «δύση τού ηλίου»].
Ο Δ άνεμος είναι δροσερός άνεμος και συνήθως φέρνει ξαστεριά. Το καλοκαίρι φέρνει υγρασία(φέρνει και σκοτεινιά), αλλά την άνοιξη είναι ευχάριστος, ζεστός και ευεργετικός για τη γεωργία.
Στη Δυτική Ελλάδα είναι απογευματινός άνεμος ιδανικός για ιστιοπλοΐα στο Ιόνιο.
Η συχνότητα πνοής του Ζέφυρου στον ευρύτερο Ελληνικό χώρο είναι μικρή, αλλά αρκετές φορές δυναμώνει πολύ σε ορισμένες περιοχές, όπως είναι ο Κορινθιακός κόλπος και το Κρητικό πέλαγος και φτάνει τα 7Bf. Σύμφωνα με την ανάλυση των καιρών στον ελλαδικό χώρο, ο Ζέφυρος στο Νότιο Ιόνιο +ΝΑ Αιγαίο πνέει όλο τον χρόνο σχεδόν, τον χειμώνα+άνοιξη στις λοιπές περιοχές καθώς και τον Αύγουστο σε πολλές περιοχές της χώρας.
Κλείνοντας αυτό το θέμα, θέλω να πω ότι ο Ζέφυρος είναι το Ζαφείρι των ανέμων και ότι κι εμένα μ΄ αρέσει περισσότερο να τον αποκαλώ έτσι.
8.-Bορειοδυτικός (ΒΔ – 315°¨): Σκίρων επίσημα, ο Μαΐστρος των ναυτικών και όχι μόνον. Η τελευταία ονομασία ανέμου ,της από 8 σημεία (ανά 45°) διαίρεσης του ορίζοντα ,όπως είναι σήμερα και όπως εμφανίζονται στους “Αέρηδες”(Ωρολόγιον του Κυρρήστου του 1ου π.Χ.αι). Ο ναύαρχος/ακαδημαϊκός Σ.Λυκούδης, γράφει στην εγκυκλοπαίδεια ότι, οι αρχαίοι είχαν αλλάξει τις διαιρέσεις του ανεμολογίου τουλάχιστον 6 φορές. Μαθαίνουμε ότι άρχισαν, παλαιότατα, με 2 διαιρέσεις, προομηρικά με 4 διαιρέσεις, για να φθάσουν στα 12 μέρη, ανά 30°. Εκτιμώ ότι το ανεμολόγιο του φιλόσοφου/επιστήμονα Αριστοτέλη από τα Στάγειρα (4ος π.Χ.αι.) και όπως τροποποιήθηκε από τον ναύαρχο/χαρτογράφο Τιμοσθένη τον Ρόδιο (3ος π.Χ.αι.), μας δίνει μια πιο ξεκάθαρη εικόνα ,που είναι // 000° Απαρκτίας // 030° Μέσης // 060° Καικίας // 090° Απηλιώτης // 120° Εύρος // 150° Φοινικιάς // 180° Νότος // 210° Λευκονότος(γιατί έχει λευκά σύννεφα, σε αντίθεση με τον νοτιά που έχει βαθυτεφρόχροα σύννεφα) // 240° Λιψ // 270° Ζέφυρος // 300° Αργέστης // 330° Θρασκίας.
Μαθαίνουμε επίσης ότι η επιτροπή που έγινε ,με την προεδρία του Λ.Παλάσκα, για την σύνταξη του “Επίσημου Ναυτικού Ονοματολογίου” προτίμησε την ονομασία “Σκίρων”, που ήταν η τοπική ονομασία στην Αττική, αντί της μέχρι τα μέσα του 19ου αι. ονομασίας “Αργέστης”.
“Σκίρων” ονομαζότανε από τους Αιγινίτες, επειδή ερχότανε από τις Σκιρωνίδες Πέτρες, δηλαδή από την “Κακιά Σκάλα” που λέμε. Μάλιστα η νέα σήραγγα που φτιάχτηκε στην Εθνική Οδό, φέρει το όνομα “ΣΚΙΡΩΝ”.Η εγκυκλοπαίδεια γράφει για την περιοχή “Απορρώξ (απόκρημνος, βαραθρώδης, κρημνώδης) τοποθεσία επί της Μεγαρικής ακτής Σαρωνικού, έτι δε και Σαρωνίς Πέτρα”. Εδώ πρέπει να πούμε ότι σύμφωνα με τον μυθολογία, ο Σκύρων ήταν διαβόητος Κορίνθιος ληστής(γιός του Πέλοπα από τον οποίο πήρε και το όνομά της η Πελοπόννησος) , που βασάνιζε και σκότωνε, όποιον τολμούσε να περάσει. Σύμφωνα με τον ίδιο μύθο, τελικά ο Σκίρων βρήκε τον θάνατο από τον Θησέα, που τον έριξε στον γκρεμό .Το λεξικό Μπαμπινιώτη θα μας πληροφορήσει ότι πιθανόν η λέξη “σκίρων” να προέρχεται από το “σκίρος=ακαλλιέργητη γη”, δηλαδή σκληρή, το δε λεξικό Ζαλούχου αναγράφει “σκιρός ή σκιρρός=σκληρός”.
Σύμφωνα με την ανάλυση των καιρών στον ελλαδικό χώρο, o Σκίρων (ΒΔ-Μαΐστρος) επικρατεί σχεδόν όλο τον χρόνο στο Ιόνιο +ΝΑ Αιγαίο+Δυτικά Κρήτης ,όπως και ο Ζέφυρος (Δ), αλλά και στο κεντρικό Αιγαίο, ενώ στις άλλες περιοχές των Ελληνικών θαλασσών πνέει κατά περιόδους και βασικά την καλοκαιρινή περίοδο με εξαίρεση το ΒΑ Αιγαίο, όπου θα τον βρούμε και τον χειμώνα κάποιες φορές. Είναι άνεμος που φέρνει συχνά καταιγίδες, προκαλεί καταστροφές και εικονίζεται ,στους “Αέρηδες” ,να αδειάζει απότομα νερό από μια υδρία (κανάτα).
Η επίσημη ονομασία “Σκίρων” του ΒΔ ανέμου ,που εκτοπίστηκε σε μεγάλο βαθμό από την ονομασία “Μαΐστρος” (οι Γάλλοι έχουν αντίστοιχα τον Μιστράλ), είχε στην αρχαιότητα και άλλα ονόματα, όπως “Αργέστης”,” Ιάπυξ”, “Ολυμπίας”.
Η ονομασία “Αργέστης” εμφανίζεται περίπου από τον 10 π.Χ.αι. και μετά. Από τον 5ο π.Χ.αι. καθιερώνεται ως ο άνεμος, που πνέει από ΒΔ, μέχρι και τα μέσα του 19ου αι.. Έκτοτε δεν αναφέρεται πουθενά, στα ανεμολόγια και τα έγγραφα.
Η “Ιάπυξ” ήταν τοπική ονομασία στην Δυτική Ελλάδα, επειδή ερχόταν από την Ιαπυγίαν άκρα της Ιταλίας(Νότιος Ιταλία-Απουλία).
Η “Ολυμπίας” ήταν τοπική ονομασία στα νησιά του Κεντρικού Αιγαίου, επειδή έπνεε από τον Όλυμπο ,λίγο πριν και μετά το χειμερινό ηλιοστάσιο (21 Δεκ.) και θεωρούνταν, από τους αρχαίους, καταστρεπτικότατος άνεμος για την γεωργία, επειδή έκαιγε τη βλάστηση με την ψυχρότητά του.
Η λέξη “Μαΐστρος”, προέρχεται από την Βενετική λέξη maistro (μέγιστος) και λατινικά magister(magnus) (μέγας, ισχυρός).Συχνά αναφέρεται και ως μαϊστράλι, που έχει κυριαρχήσει και στην καθημερινή ζωή. Εδώ θα σας πω, ότι κάποτε μου είχε πει ένας Αιγυπτιώτης την εκδοχή, ότι τις ονομασίες των ανέμων, τις καθιέρωσαν οι Ενετοί, με βάση την Κάντια (Ηράκλειο ),όταν κατείχαν την Κρήτη (13ος-17ος αι.) και τον ΒΔ άνεμο τον ονόμασαν “Μαΐστρο”, επειδή “ερχότανε” από την κατεύθυνση της Βενετίας ,όπου είχε την έδρα του ο Μέγας Μάγιστρος και πράγματι μια ματιά στον χάρτη επιβεβαιώνει αυτή την κατεύθυνση.
Το “Μαϊστράλι”( βενετικά maistral) που φυσάει το καλοκαίρι στην Αδριατική, είναι ένα φρέσκο αεράκι που συνοδεύονται από πολύ καλές καιρικές συνθήκες.
Όταν λέμε, στον πληθυντικό, “τα μαϊστράλια”, εννοούμε τους μεταβλητούς ανέμους με μέση ΒΔ διεύθυνση. Υποκοριστικά δε το “μαϊστραλάκι”,είναι ο “ελαφρύς” ΒΔ άνεμος. Οι Ιταλοί, υποκοριστικά, λένε “τραμουντανέλλα” ,επειδή λόγω της αδύναμης πνοής του, δεν μπορείς να διακρίνεις εάν φυσάει από τον Βορρά ή από τον Σκίρωνα(Μαΐστρο).
Επίσης θα πρέπει να αναφέρουμε ότι η λέξη “Μαΐστρος” είναι μία από τις αγαπημένες λέξεις στην ποίηση και στο τραγούδι.Για παράδειγμα θα πούμε τον Οδυσσέα Ελύτη “στην στροφή και ο άλλος μαΐστρος με τ’ απάνω του αψηλό μπογάζι” και την στροφή απ΄ το τραγούδι “Κι όταν φυσάει το μαϊστράλι / αγκαλιαστοί κι αγάλι αγάλι/με το καράβι των ονείρων το τρελό / θα ρίξουμ’ άγκυρα στης λήθης το γιαλό”.
Κλείνοντας τον κύκλο των ονομασιών των διευθύνσεων των ανέμων, θα αναφέρω τρεις παροιμίες των αρχαίων που έλεγαν και που βρήκα στην εγκυκλοπαίδεια:
–“Άνεμον δικτύω θηράς”=κυνηγάς τον άνεμο με δίχτυ=επιδιώκεις τα αδύνατα.
–“Ανέμου παιδίον”,για τους ευμετάβλητους και τους ελαφρείς ανθρώπους, δηλαδή όπως θα λέγαμε “ανεμοδούρας”.
–“Ανέμους γεωργείς”,για αυτούς που κοπιάζουν και δεν επιτυγχάνουν τίποτα
Μαθαίνουμε επίσης ότι η επιτροπή που έγινε ,με την προεδρία του Λ.Παλάσκα, για την σύνταξη του “Επίσημου Ναυτικού Ονοματολογίου” προτίμησε την ονομασία “Σκίρων”, που ήταν η τοπική ονομασία στην Αττική, αντί της μέχρι τα μέσα του 19ου αι. ονομασίας “Αργέστης”.
“Σκίρων” ονομαζότανε από τους Αιγινίτες, επειδή ερχότανε από τις Σκιρωνίδες Πέτρες, δηλαδή από την “Κακιά Σκάλα” που λέμε. Μάλιστα η νέα σήραγγα που φτιάχτηκε στην Εθνική Οδό, φέρει το όνομα “ΣΚΙΡΩΝ”.Η εγκυκλοπαίδεια γράφει για την περιοχή “Απορρώξ (απόκρημνος, βαραθρώδης, κρημνώδης) τοποθεσία επί της Μεγαρικής ακτής Σαρωνικού, έτι δε και Σαρωνίς Πέτρα”. Εδώ πρέπει να πούμε ότι σύμφωνα με τον μυθολογία, ο Σκύρων ήταν διαβόητος Κορίνθιος ληστής(γιός του Πέλοπα από τον οποίο πήρε και το όνομά της η Πελοπόννησος) , που βασάνιζε και σκότωνε, όποιον τολμούσε να περάσει. Σύμφωνα με τον ίδιο μύθο, τελικά ο Σκίρων βρήκε τον θάνατο από τον Θησέα, που τον έριξε στον γκρεμό .Το λεξικό Μπαμπινιώτη θα μας πληροφορήσει ότι πιθανόν η λέξη “σκίρων” να προέρχεται από το “σκίρος=ακαλλιέργητη γη”, δηλαδή σκληρή, το δε λεξικό Ζαλούχου αναγράφει “σκιρός ή σκιρρός=σκληρός”.
Σύμφωνα με την ανάλυση των καιρών στον ελλαδικό χώρο, o Σκίρων (ΒΔ-Μαΐστρος) επικρατεί σχεδόν όλο τον χρόνο στο Ιόνιο +ΝΑ Αιγαίο+Δυτικά Κρήτης ,όπως και ο Ζέφυρος (Δ), αλλά και στο κεντρικό Αιγαίο, ενώ στις άλλες περιοχές των Ελληνικών θαλασσών πνέει κατά περιόδους και βασικά την καλοκαιρινή περίοδο με εξαίρεση το ΒΑ Αιγαίο, όπου θα τον βρούμε και τον χειμώνα κάποιες φορές. Είναι άνεμος που φέρνει συχνά καταιγίδες, προκαλεί καταστροφές και εικονίζεται ,στους “Αέρηδες” ,να αδειάζει απότομα νερό από μια υδρία (κανάτα).
Η επίσημη ονομασία “Σκίρων” του ΒΔ ανέμου ,που εκτοπίστηκε σε μεγάλο βαθμό από την ονομασία “Μαΐστρος” (οι Γάλλοι έχουν αντίστοιχα τον Μιστράλ), είχε στην αρχαιότητα και άλλα ονόματα, όπως “Αργέστης”,” Ιάπυξ”, “Ολυμπίας”.
Η ονομασία “Αργέστης” εμφανίζεται περίπου από τον 10 π.Χ.αι. και μετά. Από τον 5ο π.Χ.αι. καθιερώνεται ως ο άνεμος, που πνέει από ΒΔ, μέχρι και τα μέσα του 19ου αι.. Έκτοτε δεν αναφέρεται πουθενά, στα ανεμολόγια και τα έγγραφα.
Η “Ιάπυξ” ήταν τοπική ονομασία στην Δυτική Ελλάδα, επειδή ερχόταν από την Ιαπυγίαν άκρα της Ιταλίας(Νότιος Ιταλία-Απουλία).
Η “Ολυμπίας” ήταν τοπική ονομασία στα νησιά του Κεντρικού Αιγαίου, επειδή έπνεε από τον Όλυμπο ,λίγο πριν και μετά το χειμερινό ηλιοστάσιο (21 Δεκ.) και θεωρούνταν, από τους αρχαίους, καταστρεπτικότατος άνεμος για την γεωργία, επειδή έκαιγε τη βλάστηση με την ψυχρότητά του.
Η λέξη “Μαΐστρος”, προέρχεται από την Βενετική λέξη maistro (μέγιστος) και λατινικά magister(magnus) (μέγας, ισχυρός).Συχνά αναφέρεται και ως μαϊστράλι, που έχει κυριαρχήσει και στην καθημερινή ζωή. Εδώ θα σας πω, ότι κάποτε μου είχε πει ένας Αιγυπτιώτης την εκδοχή, ότι τις ονομασίες των ανέμων, τις καθιέρωσαν οι Ενετοί, με βάση την Κάντια (Ηράκλειο ),όταν κατείχαν την Κρήτη (13ος-17ος αι.) και τον ΒΔ άνεμο τον ονόμασαν “Μαΐστρο”, επειδή “ερχότανε” από την κατεύθυνση της Βενετίας ,όπου είχε την έδρα του ο Μέγας Μάγιστρος και πράγματι μια ματιά στον χάρτη επιβεβαιώνει αυτή την κατεύθυνση.
Το “Μαϊστράλι”( βενετικά maistral) που φυσάει το καλοκαίρι στην Αδριατική, είναι ένα φρέσκο αεράκι που συνοδεύονται από πολύ καλές καιρικές συνθήκες.
Όταν λέμε, στον πληθυντικό, “τα μαϊστράλια”, εννοούμε τους μεταβλητούς ανέμους με μέση ΒΔ διεύθυνση. Υποκοριστικά δε το “μαϊστραλάκι”,είναι ο “ελαφρύς” ΒΔ άνεμος. Οι Ιταλοί, υποκοριστικά, λένε “τραμουντανέλλα” ,επειδή λόγω της αδύναμης πνοής του, δεν μπορείς να διακρίνεις εάν φυσάει από τον Βορρά ή από τον Σκίρωνα(Μαΐστρο).
Επίσης θα πρέπει να αναφέρουμε ότι η λέξη “Μαΐστρος” είναι μία από τις αγαπημένες λέξεις στην ποίηση και στο τραγούδι.Για παράδειγμα θα πούμε τον Οδυσσέα Ελύτη “στην στροφή και ο άλλος μαΐστρος με τ’ απάνω του αψηλό μπογάζι” και την στροφή απ΄ το τραγούδι “Κι όταν φυσάει το μαϊστράλι / αγκαλιαστοί κι αγάλι αγάλι/με το καράβι των ονείρων το τρελό / θα ρίξουμ’ άγκυρα στης λήθης το γιαλό”.
Κλείνοντας τον κύκλο των ονομασιών των διευθύνσεων των ανέμων, θα αναφέρω τρεις παροιμίες των αρχαίων που έλεγαν και που βρήκα στην εγκυκλοπαίδεια:
–“Άνεμον δικτύω θηράς”=κυνηγάς τον άνεμο με δίχτυ=επιδιώκεις τα αδύνατα.
–“Ανέμου παιδίον”,για τους ευμετάβλητους και τους ελαφρείς ανθρώπους, δηλαδή όπως θα λέγαμε “ανεμοδούρας”.
–“Ανέμους γεωργείς”,για αυτούς που κοπιάζουν και δεν επιτυγχάνουν τίποτα
Copyright by PaSidi - Greek SailBoat Owners Association