Το γράμμα “Ζ”

**ΖΗΤΑ: Το γράμμα “Ζ”, που στα σήματα “μορς” αντιστοιχεί με το γράμμα “Z”, σημαίνεται με δύο παύλες και δύο τελείες ( – – . . ) και σημαίνει “Ζητώ ρυμουλκό”. Όταν σημαίνεται από αλιευτικά, που απέχουν λίγο μεταξύ τους, σε αλιευτική περιοχή, σημαίνει “Ρίχνω δίχτυα”. Το έγχρωμο σημείο (σημαία), που σηκώνουμε στον ιστό, από το σηματοθέσιο, έχει τέσσερα (4) “ομοκόρυφα” τρίγωνα ( το τρίγωνο, που κατέχει την πάνω πλευρά με χρώμα κίτρινο, το κάτω τρίγωνο με χρώμα κόκκινο, το τρίγωνο στην ελεύθερη πλευρά με χρώμα μπλε και τέλος το εσωτερικό τρίγωνο με χρώμα μαύρο).

***Ζαβός (ο): Αυτός που δεν είναι ίσιος. Λέμε “το ξύλο είναι ζαβό”.

***Ζαβώνω: Στραβώνω.

***Ζακετόνι (το): Το λέμε και “κατάσαρκο”. Ναυτική μπλούζα με λαιμό, που φοριέται χωρίς φανέλα.

***Ζάλισμα (το): Η ναυτία. Η στομαχική ανωμαλία που προκαλείται από την θαλασσοταραχή.

***Ζενίθ (το): Η κατακόρυφη διεύθυνση κάθε τόπου. Αυτή, δεν είναι άλλη, από την διεύθυνση της βαρύτητας του τόπου, που όταν την προεκτείνουμε, απεριόριστα προς τα πάνω, θα συναντήσει την ουράνιο σφαίρα και το σημείο αυτό καλούμε “ζενίθ”.

***Ζενιθιακή απόσταση (η): Λέμε την απόσταση ενός αστεριού, από το ζενίθ ενός τόπου, σε ορισμένη χρονική στιγμή.

***Ζεργίνα (η): Βλέπε λέξη “στραγγάλη”.

***Ζεύγμα (το): Λέμε το συρματόσχοινο που χρησιμοποιούμε, για να μετακινήσουμε μια σχεδία (“σάλι”-βλέπε λέξη) ή “πορθμείο” (“πέραμα”)(βλέπε λέξεις) από την μια στην άλλη όχθη. “Ζεύγματα” ή και “φραγμοί” (“φράγμα” βλέπε λέξη) είναι η εξέλιξη του “ζεύγματος”. “Ζεύγμα” λέγανε παλαιά, στο ιστιοφόρο ναυτικό, τον “επίδεσμο” (βλέπε λέξη), που χρησιμοποιούσαν, για να στερεώσουν το “επιστήλιο/τσιμπούκι” στην “στήλη/κολόμπα” (βλέπε λέξεις).

***Ζεύγος ανορθώσεως (το): Με την έκφραση αυτή εννοούμε, τις δύο κατακόρυφες δυνάμεις, δηλαδή του “βάρους” και της “άντωσης”, που επενεργούν, για να επαναφέρουν στην όρθια θέση το σκάφος. Η ροπή αυτή λέγεται “ροπή επαναφοράς” (βλέπε έκφραση).

***Ζευκτηρίες (οι) Κοινώς “μπότσοι του τιμονιού”. ΄Παλιότερα, ήταν σε χρήση οι “ζευκτηρίες”, που δεν ήταν τίποτα άλλο, παρά σχοινιά/αλυσίδες, που χρησίμευαν να κρατήσουν το πηδάλιο, να μην χαθεί, σε περίπτωση που εξαρμωσθεί.

***Ζεύξη (η): Ονομάζουμε “ζεύξη” την ένωση, την σύνδεση δύο απέναντι πλευρών στεριάς, είτε με γέφυρα, είτε με σκάφος,είτε με συρόμενη σχεδία. Ένα παράδειγμα είναι η “Πλωτή γέφυρα Αγίας Μαύρας”, που ενώνει το νησί της Λευκάδας με την Ηπειρωτική χώρα και ανοίγει για τον διάπλουν των σκαφών.

***Ζέφυρος (ο): Η επίσημη ονομασία, από αρχαιοτάτων χρόνων, του Δυτικού ανέμου (σύντμηση “Δ”) , ο θαλασσινός “πουνέντες”. (Βλέπε και έκφραση “Δυτικός άνεμος”).

***Ζημιά (η): Βλέπε λέξη “αβαρία”.

***Ζιγκ-ζαγκ (το): Βλέπε λέξη “ελίγδην”.

***Ζιγκ-ζαγκάρω: Πλέω με ελιγμούς.

***Ζμπείρος/σμπείρος (ο): Άλλες ονομασίες είναι “στροφίον”,”τροπωτήρας” και “στρόμπος” (βλέπε λέξεις). Κρατάει το κουπί στον σκαρμό (βλέπε λέξη).

***Ζουμπάρω: Αντικτυπώ.

***Ζουμπάς (ο): Εργαλείο που χρησιμοποιούμε για να σπρώχνουμε/στριμώχνουμε ένα σχοινί μέσα σ΄ένα “μουρέλο” (βλέπε λέξη) ή τέλος πάντων σ΄ένα στενό πέρασμα ή για να ανοίγουν οι καραβομαραγκοί τρύπες στο ξύλο. Επίσης χρησιμοποιείται για να τρυπάει μέταλλα και να σπρώχνει τα καρφιά μέσα, για να μην προεξέχουν.. Η επίσημη ονομασία του είναι “στιγεύς”.

***Ζόφος (ο): Το σκοτεινό , το σκοτάδι , η μαυρίλα.

***Ζούρλοι (οι): Βλέπε λέξη “στέλματα”.

***Ζυγά (τα): Κοινώς “καμάρια”. Τα εγκάρσια δοκάρια, κατά μήκος του σκάφους, για να συγκρατούν το “εξωτερικό περίβλημα/πέτσωμα” (βλέπε λέξεις) και επί των οποίων επικάθεται το κατάστρωμα.

***Ζυγίζω το πλοίο: Φράση που λέμε, όταν υπολογίζουμε από μακρυά το πλοίο μας, δηλαδή το διάμηκές του, να συμπέσει με τον άξονα πλεύσης της διώρυγας/πόρου, για να περάσουμε.

***Ζυγοδόκες (οι): Υποδοχές που στηρίζονται επάνω τους τα “ζυγά” (βλέπε λέξη).

***Ζυγός (ο): Οι αριθμοί 2,4,6,….κλπ. Οι ζυγοί αριθμοί δίνονται στα ευρισκόμενα στο αριστερό μέρος του σκάφους. ***Ζυγοσταθμίζω πλοίο: Σημαίνει ότι το πλοίο έχει το ίδιο βύθισμα και στην πρώρη και στην πρύμη. Δηλαδή είναι ισοβύθιστο.

***Ζυγοσταθμισμένο πηδάλιο (το): Λέγεται το πηδάλιο, που το 1/3 περίπου του πτερυγίου του, είναι πλώρα από τον άξονα περιστροφής του και τα 2/3 είναι πρύμα από αυτόν. Αυτό το πηδάλιο χρειάζεται μικρότερη ροπή στρέψης και επηρεάζει αισθητά την αλλαγή διαγωγής στους χειρισμούς.

***Ζωδιακό φως (το): Αμυδρό φως με σχήμα κώνου, που φαίνεται στον ουρανό κατά μήκος του “Ζωδιακού” (βλέπε λέξη παρακάτω). Αυτό το φως, μπορούμε να το δούμε στον ορίζοντα, δυτικά και μετά την δύση του ήλιου και το πέρας του λυκόφωτος ή στον ορίζοντα και ανατολικά, πριν να αρχίσει το λυκαυγές της ανατολής του ήλιου. Στα δικά μας πλάτη, φαίνεται καλύτερα από Ιανουάριο-Μάρτιο (στη δύση) και το φθινόπωρο (στην ανατολή). Προϋπόθεση, να είμαστε μακριά από φώτα και η νύχτα να είναι ασέληνη.

***Ζωδιακός (ο): Έτσι λέγεται η ζώνη της ουράνιας σφαίρας, που εκτείνεται κατά 8° προς βορράν και κατά 8° προς νότον, από κάθε πλευρά της “εκλειπτικής”, που είναι η τροχιά του ήλιου στην ουράνιο σφαίρα (το επίπεδο της “εκλειπτικής” σχηματίζει γωνία 23°27΄, με το επίπεδο του ισημερινού, που καλείται “λόξωση” – βλέπε λέξεις) . Αυτή η “ζώνη” των 16° πλάτους, καλείται “ζωδιακή ζώνη” ή απλά “ζωδιακός” και διαιρείται σε 12 ίσια μέρη, δηλαδή κάθε 30° έχουμε κι ένα “ζώδιο”.

***Ζωνάρι (το): Βλέπε λέξη “υπόζωμα”. Παλιά, κάτω από την “επισκαλμίδα/κουπαστή” (βλέπε λέξεις), περιβαλλότανε η βάρκα με ένα χοντρό σχοινί, για να αποφεύγονται οι προσκρούσεις στο κυρίως σκάφος. Κάτι σαν “παράβλημα/στρωμάτσα/μπαλόνι” (βλέπε λέξεις).

***Ζώνες της γης (οι): Όπως γνωρίζουμε, ο άξονας που περιστρέφεται η γη μας, δεν είναι κάθετος προς την τροχιά της, αλλά πλάγιος, με κλίση 23° 26΄ 52΄΄,33 ακριβώς. Το γεγονός αυτό παράγει δύο αποτελέσματα θεμελιώδους φύσεως. Το πρώτον είναι οι τέσσερεις εποχές του έτους και το δεύτερον είναι οι “ζώνες της γης”, που τα όριά τους καθορίζονται, από τους πολικούς και τροπικούς κύκλους. Αυτές είναι οι “κατεψυγμένες ζώνες”, δηλαδή η του “αρκτικού” (φ=66°33΄Β έως φ=90°Β) και η του “ανταρτικού” (φ=66°33΄Ν έως φ=90°Ν), οι “εύκρατες ζώνες”(βλέπε και έκφραση), δηλαδή η του “καρκίνου” (φ=23°27΄Β έως φ=66°33΄Β) και η του “αιγόκερω” (φ=23°27΄Ν έως φ=66°33΄Ν) και τέλος η “διακεκαυμένη ζώνη” (βλέπε και έκφραση), περισσότερο γνωστή σαν “τροπική ζώνη”, που καταλαμβάνει τον χώρο από φ=23°27΄Ν έως φ=23°27΄Β. ***Ζώνες των 50% (οι): Έτσι αποκαλούνται οι ζώνες διασποράς των βλημάτων στην πυροβολική, λόγω των απρόβλεπτων παραγόντων, που μπαίνουν στους υπολογισμούς.

***Ζώνη αβεβαιότητας (η): Στην ναυτιλία είναι, η αμφιβολία που έχουμε για την ορθότητα του στίγματός μας, ειδικά σε επικίνδυνα μέρη. Η επαναβεβαίωση με άλλον τρόπο, είναι αναγκαία, προκειμένου να αποφασίσουμε τον τρόπο ενέργειάς μας.

***Ζώνη αιγιαλίτιδα (η): Βλέπε έκφραση “αιγιαλίτιδα ζώνη”.

***Ζώνη απνοιών (η): Είναι η ζώνη του ισημερινού, πλάτους 10° περίπου (5° από κάθε πλευρά) , όπου, κατά κύριο λόγο, επικρατεί άπνοια και βροχή και αστραπόβροντα.

***Ζώνη διαχωρισμού (η): Λέγεται και “γραμμή διαχωρισμού”. Σύμφωνα με το κανόνα 10 του ΔΚΑΣ (Διεθνείς Κανονισμοί προς Αποφυγήν Συγκρούσεων στη θάλασσα), στα Συστήματα Διαχωρισμού Κυκλοφορίας των σκαφών, υπάρχουν αυτές οι “ζώνες/γραμμές διαχωρισμού”, για να διαχωρίζουν τις”λωρίδες κυκλοφορίας” .

***Ζώνη ελευθέρα (η): Περιοχή του λιμανιού που δεν έχει τελωνιακό έλεγχο και αποθηκεύονται ελεύθερα ξένα εμπορεύματα.

***Ζώνη μεγάλων βαθών θάλασσας (η): Η περιοχή με βάθη πάνω από 100 μ. και μέχρι 900 μ.

***Ζώνη μεσοπαράκτια (η): Αυτή περιλαμβάνει α).-την περιοχή, που προσβάλλεται από την παλίρροια (ζούνε συνήθως μύδια και πορφύρες και αφθονούν τα θαλάσσια φυτά) , β).-την ζώνη των “λαμιναρίων” (Από την στάθμη της ρηχίας μέχρι και 27 μ. βάθος. Εδώ έχουμε τα σκούρα φύκια,τις σουπιές, διάφορα όστρακα) , την “ζώνη των κοραλλινών” (Από 27 μ.- 92 μ. Ονομάστηκε έτσι, από το ομώνυμα φύκια που ζούν εδώ. Επίσης εδώ ζουν και μαλάκια- χταπόδια,καλαμάρια,σαλιγκάρια κλπ- φυτοφάγα και σαρκοφάγα) και γ).- την “ζώνη κοραλλίων θαλάσσης μεγάλου βάθους” (Από 92 μ.- 183 μ.) .

***Ζώνη μυκωμένων ανέμων (η): Έτσι λένε οι ναυτιλόμενοι τις περιοχές που βρίσκονται στους νότιους ωκεανούς και νότια από το πλάτος 40°, όπου έχει μεγάλη συχνότητα θυελλών.

***Ζώνη παράκτιας κυκλοφορίας (η): Στον κανόνα 10 του ΔΚΑΣ (Διεθνείς Κανονισμοί προς Αποφυγήν Συγκρούσεων στη θάλασσα) αναγράφεται ότι, ένα πλοίο, όταν μπορεί να χρησιμοποιεί την λωρίδα κυκλοφορίας, δεν θα χρησιμοποιεί την “ζώνη παράκτιας κυκλοφορίας”. Αυτή την “ζώνη”, μπορούν να χρησιμοποιούν πλοία κάτω των 20 μ. μήκους,τα ιστιοφόρα και τα πλοία που ασχολούνται με αλιεία.

***Ζώνη πλεκτή για βάρκες (η): Κοινώς “μπαγιέτα” και “φασκιά” (βλέπε λέξεις). Την χρησιμοποιούμε, για να στερεώνουμε πάνω στο πλοίο την βάρκα/ες και μάλιστα στις “επωτίδες” (“καπόνια”) (βλέπε λέξεις). Τα λένε όμως και “εχμάτια” (“μποτσέλλα”) (βλέπε λέξεις). Τώρα, αν η βάρκα στερεώνεται στους “υποστάτες” της (“μόρσους”) (βλέπε λέξεις), τότε την μποτσάρουμε με “εχμάτια/μποτσέλλα”.

***Ζώνη σφήνωσης (η): Στην πυροβολική λέγεται η ζώνη, που εξέχει του πυθμένα του βλήματος και που σκοπό έχει, να σφηνώνεται, για να μην διαφεύγουν τα αέρια.

***Ζώνη σωσίβια (η): Βλέπε λέξη “σωσίβιος”.

***Ζώνη τροπική (η): Έτσι είναι περισσότερο γνωστή η “διακεκαυμένη ζώνη”, που αναφέραμε παραπάνω, μιας και κείται μεταζύ των τροπικών του Καρκίνου και του Αιγόκερω.

***Ζώνης ώρα (η): Βλέπε και λέξη “‘άτρακτος”. Η “ώρα ζώνης” Z.T.(Zone Time), όπως έχει καθιερωθεί να λέγεται, είναι ο πολιτικός χρόνος της ημέρας, σύμφωνα προς την οποίαν οι ημερομηνίες άλλάζουν το μεσονύχτιο.

***Ζώνες ανέμων (οι): Εκτός των “ζωνών των νηνεμιών” (βλέπε παρακάτω), έχουμε και τις “ζώνες των ανέμων” που, σε γενικές γραμμές, είναι οι “αληγείς άνεμοι” (βλέπε και έκφραση), οι οποίοι πνέουν ΒΑ (βορειοανατολικοί) από φ=05°Β έως φ=30°Β και ΝΑ (νοτιοανατολικοί) από φ=05°Ν έως 30°Ν. Οι άνεμοι αυτοί έχουν μέση ταχύτητα 13-15 κόμβους και στην ιστιοφόρα ναυτιλία ονομαζόντουσαν “άνεμοι του εμπορίου”. Άλλη κατηγορία είναι οι “δυτικοί άνεμοι”, που πνέουν ΝΔ (νοτιοδυτικοί) από φ=35°Β έως φ=55°Β και ΒΔ (βορειοδυτικοί) από φ=35°Ν έως φ=55°Ν, με μέση ταχύτητα από 17-27 κόμβους. Οι άνεμοι αυτοί είναι πολύ μεταβλητοί κατά διεύθυνση και κατά ένταση. Τέλος έχουμε και τους ανέμους των “πολικών περιοχών” (στις πάνω από 60° και για τα δύο ημισφαίρια – ΒΑ άνεμοι στην Αρκτική και ΝΑ άνεμοι στην Ανταρκτική), με χαρακτηριστικά καταβατικών ανέμων, που πνέουν ισχυροί και θυελλώδεις.

***Ζώνες νηνεμιών (οι): Οι “ζώνες νηνεμιών” στη γη είναι τρείς. Μία είναι η “ζώνη ισημερινών νηνεμιών” και ευρίσκεται στον ισημερινό, με πλάτος περίπου 10° (από φ=05° Ν. έως φ=05°Β. περίπου). Σ αυτήν συμβαίνει συχνά άπνοια αλλά και ξαφνικές μπόρες. Οι άλλες δύο “ζώνες”, έχουν την ίδια ονομασία “ζώνη τροπικών νηνεμιών”, είναι μία σε κάθε ημισφαίριο (βόρειο και νότιο), με πλάτος περίπου 5° και καταλαμβάνουν τις περιοχές από φ=30° έως φ=35° περίπου. Επίσης υπάρχουν και άλλες δύο “ζώνες χαμηλών πιέσεων”,από μία σε κάθε ημισφαίριο (βόρειο και νότιο) μεταξύ των φ=55° έως φ=60°.

***Ζωοπλαγκτόν (το): Το “πλαγκτόν”(βλέπε λέξη) στη θάλασσα αποτελείται από “ζωοπλαγκτόν” και “φυτοπλαγκτόν” (βλέπε λέξη). Το “ζωοπλαγκτόν” είναι υδρόβιοι μικροσκοπικοί οργανισμοί, που κατά κανόνα είναι αόρατοι στο γυμνό μάτι μας και που κυκλοφορούν/πλανώνται στο νερό. Αυτό είναι η κύρια τροφή των μεταναστευτικών ψαριών.

***Ζωστήρας (ο): Βλέπε λέξη “αορτήρας”.

***Ζωστήρας (ο): Φύκι της θάλασσας, που αποζηραινόμενο αντικαθιστά το άχυρο στις συσκευασίες.

***Ζωστήρας προφυλακτικός (ο): Είναι μια ξύλινη ζώνη, που περιβάλλει, στο πάνω μέρος του σκάφους, συνήθως τα ρυμουλκά/πιλοτίνες/φορτηγίδες, για να τα προφυλάσσει από τις προσκρούσεις.

***Ζώστρα (η): “Επιγκενίδα/μαδέρι” (βλέπε λέξεις) που λόγω του πάχους του, χρησιμεύει για να κάθονται απάνω του τα “ζυγά” (βλέπε λέξη) του σκάφους. Γενικά, “ζώστρες”, είναι όλα τα πιο χοντρά μαδέρια, που είναι μέρος του “εσωτερικού περιβλήματος/φόδρου” του σκάφους