Το γράμμα “Ι
“. Μέρος 1ον από 3.
***Ιώτα (γιώτα): Το γράμμα “Ι”, που στα σήματα “μορς” αντιστοιχεί με το γράμμα “I”, σημαίνεται με δύο (2) τελείες ( . . ) και σημαίνει “Αλλάζω την πορεία μου προς τα αριστερά” Το έγχρωμο σημείο (σημαία), που σηκώνουμε στον ιστό, από το σηματοθέσιο, είναι μια κίτρινου χρώματος σημαία, που έχει στη μέση της έναν κύκλο από μαύρο χρώμα . Η φωνητική του παράσταση στα ελληνικά είναι “ΙΣΚΙΟΣ” και διεθνώς “INDIA”.
***I (λατινικό κεφαλαίο γράμμα “i”): Με το γράμμα αυτό συμβολίζεται η φωτιστική ένταση του φανού σε κεριά (ΔΚΑΣ Παράρτημα Ι).
***IAMSAR manual: Το “International Aeronautical and Maritime Search and Rescue (IAMSAR) Manual (Διεθνές Εγχειρίδιο Αεροναυτικής και Ναυτικής Έρευνας και Διάσωσης) είναι ένα εγχειρίδιο για την οργάνωση και τη λειτουργία της θαλάσσιας και αεροπορικής έρευνας και διάσωσης. Το Εγχειρίδιο IAMSAR εκδίδεται από κοινού από δύο υπηρεσίες του ΟΗΕ: Τον “Διεθνή Οργανισμό Πολιτικής Αεροπορίας” και τον “Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό”.
***Ιατρίδης Μίλτων (ο): Ο Κυβερνήτης του Υποβρυχίου “Παπανικολής” που ανέπτυξε επιτυχή δράση κατά τον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο.
***Ιαχή (η): Η κραυγή, δυνατή αναφώνηση.
***Ίβδης λέμβου (ο): Κοινώς ο “πείρος” της βάρκας.
***Iβιλάι (το): Λεπτό σχοινί με βαρίδι στην άκρη του (ή τον “ακρόκομπο του ορμιδιού/αρμιδιού”/ “καρύδι” – βλέπε λέξεις), που στο τέλος του, είναι πρόσκαιρα δεμένος ένας κάβος και χρησιμεύει για να “οδηγήσει” τον κάβο στον προβλήτα από το πλοίο , όταν τούτο πάει για όρμιση/ρεμιτζάρισμα.
***Ίγδισμα (το): Το διαδοχικό κτύπημα των κυμάτων στο σκάφος. Στις μηχανές είναι ο υπόκωφος κρότος, που συνοδεύεται με δόνιση.
***Ιδιότυπες χαμηλές ακτές (οι): Στην κατηγορία αυτή ανήκουν οι “ποταμόκολποι” και οι “στομαλίμνες” (βλέπε λέξεις) , όπου οι ακτές τους είναι πολύ χαμηλές.
***Ιδιότυπες ψηλές ακτές (οι): Αυτές είναι οι τύπου “Δαλματικές ακτές” (Με τις οροσειρές σε παράλληλη κατεύθυνση προς τις ακτές), οι “Μικρασιατικού τύπου” ¨(Όπου η διάταξη των οροσειρών είναι κάθετη προς τις ακτές), οι “Ακτές Γαλικιακού τύπου” (Με κόλπους που εισχωρούν μέσα στην στεριά αρκετά, έχουν ψηλές ακτές και πολλές διακλαδώσεις) και τέλος οι “Ακτές Νορβηγικού τύπου” (με φιόρδ)(βλέπε λέξη).
***Ιδιωτικό ναυπηγείο (το): Κοινώς “καρνάγιο” ή και “ταρσανάς” (βλέπε και λέξεις). Το μέρος που βγάζουμε το σκάφος για επισκευή/συντήρηση.
***Ίδρυμα (το) Ευγενίδου: Νομικό πρόσωπο με σκοπό την άρτια κατάρτιση των ναυτικών μας, σε συνδιασμό με την ηθική τους αγωγή, προκειμένου να συμβάλλει στην πρόοδο του Έθνους.
***Ιερά άγκυρα (η): Κοινώς “σπεράντζα” (βλέπε λέξη και έκφραση “Άγκυρα ιερά).Η αμοιβή/ρεσπέτο άγκυρα.
***Ιέραξ (ο): Είναι ένα είδος “δοιακιού” (βλέπε λέξη), που τον τοποθετούμε σταυρωτά στο κεφάλι του πηδαλίου και τον χειριζόμαστε από τις άκρες του, με δυο σχοινιά, που τα λέμε “οιακόσχοινα”(βλέπε και λέξη)
***Ιέραξ (το): Το θρυλικό πλοίο “ΙΕΡΑΞ”, ένα από τα τέσσερα “θηρία” – τα άλλα “ΛΕΩΝ”,”ΑΕΤΟΣ”,”ΠΑΝΘΗΡ”- της κλάσης “αντιτορπιλλικό συνοδείας”, που χρημάτισε ως “εκπαιδευτικό των Ναυτικών Δοκίμων”,κατά τον θερινό πλου, από το 1958 έως το 1980 (μετά το 1968 χρησιμοποιήθηκε και το “ΑΕΤΟΣ”, μαζύ με το “ΙΕΡΑΞ”, στον θερινό εκπαιδευτικό πλου) .
***Ιεραρχία (η): Είναι η με καθορισμένη τάξη άσκηση διοίκησης και συνεπώς πειθαρχία. Αν θυμάμαι καλά, στο “Εγκόλπιο του Δοκίμου” έγραφε “Καλύτερα μια κακή διαταγή να εκτελεστεί καλώς, παρά μια καλή κακώς”
***Ίζημα (το): Κοινώς “κατακάθι” (βλέπε λέξη). Είναι μια στερεή ουσία, που σχηματίζεται στον πάτο ενός διαλύματος ή μιας περιοχής. Το “υδατογενές” ίζημα προέρχεται από κατακάθια στο υγρό στοιχείο και το ¨”ανεμογενές” από τα αιωρούμενα υλικά στον αέρα.
***Ιθύνουσα γραμμή πλοίου (η): Έτσι λέγεται η γραμμή που υποδεικνύει, την προς πρώρα κατεύθυνση του διαμήκους επιπέδου του σκάφους και υπάρχει στην στεφάνη των σταθερών πυξίδων των πλοίων.
***Ιθυντήρια πυξίδα (η): Βλέπε έκφραση “ευθυντηρία πυξίδα”. ***Ιθυντήρια σημεία (τα): Ονομάζουμε σημεία στην ξηρά, που επιλέγουμε τυχαία (δένδρα, κωδωνοστάσια κλπ) ή προς τούτο φτιαγμένα, των οποίων η ευθυγράμμιση, μας δείχνει τον τρόπο για ασφαλή διάπλου και αποφυγή του κινδύνου, όποιος κι αν είναι αυτός ο κίνδυνος. Υπάρχουν και τα “καταφανή σημεία”, αλλά γι΄αυτά βλέπε αντίστοιχη έκφραση.
***Ιθυντήρια φώτα (τα): Τα φώτα που χρησιμεύουν για τον καθορισμό της κατεύθυνσης, που πρέπει να ακολουθήσουμε. Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται οι εφίστιοι φανοί του πλοίου (Διεθνής Κανονισμός προς Αποφυγή Σύγκρουσης στη θάλασσα-ΔΚΑΣ). Όταν αυτούς τους φανούς ενός αντιπλέοντος πλοίου, τους βλέπουμε ευθυγραμμισμένους, τότε το αντιπλέον πλοίο έρχεται καταπάνω μας. Δεν ξεχνάμε ότι, σ΄αυτήν την περίπτωση, οι “πλευρικοί φανοί”(πράσινο-κόκκινο) του ΔΚΑΣ, θα μας παρουσιάζονται σε όλο τους το μεγαλείο..
***Ιθυντήριο αλεώριο (το): Κτιστό “αλεώριο” (βλέπε λέξη)/ “καταφανές σημείο”, με ή χωρίς φως, στα αβαθή ή στην ακτή ,για επισήμανση ή προς καθορισμό της πορείας του σκάφους ***Ιθυντήριος φανός (ο): Για τον καθορισμό της κατεύθυνσης (βλέπε και “ιθυντήρια φώτα” παραπάνω).
***Ιθύνω: Δίνω κατεύθυνση, διευθύνω.
***Ικανός για στρατιωτική υπηρεσία (ο/η): Η σωματική ικανότητα ατόμου έχει τις ακόλουθες κατηγορίες :(1) Ικανοί πρώτης κατηγορίας (Ι/1), (2) Ικανοί δεύτερης κατηγορίας (Ι/2), (3) Ικανοί τρίτης κατηγορίας (Ι/3), (4) Ικανοί τέταρτης κατηγορίας (Ι/4) και (5) Ακατάλληλοι για στράτευση (Ι/5).
***Ικανότητα φόρτωσης (η): Χωρητικότητα φορτηγού πλοίου.
***Ικάριο πέλαγος (το): Με το εμβληματικό φανάρι του κάβου Πάππας και τις ξακουστές φουρτούνες της περιοχής.
***Ικρίον (το): Το κατάστρωμα του σκάφους στα αρχαία ελληνικά, αλλά συναντάται στον πληθυντικό ως “ίκρια”, γιατί είναι οι σανίδες που αποτελούν το κατάστρωμα. Εμείς ξέρουμε περισσότερο το “ικρίωμα” (βλέπε λέξη παρακάτω). Τα “ίκρια” τα βρήκα και ως τις ξύλινες πλευρές του σκάφους (λεξικό Μπαμπινιώτη).
***Ικρίωμα (το): Η γνωστή μας “σκαλωσιά” (βλέπε λέξη). Η “σκαλωσιά” και το δέσιμό της αποτελούν το “πρέπει” των αρμένων και χρησιμεύει για επισκευές/καθαρισμό στις κάθετες έσω/έξω επιφάνειες του πλοίου, όπου θα την κρεμάσουμε, για να κατέβουμε να εργαστούμε.
“Ικρίωμα” λέγεται και η εξέδρα της αγχόνης (μεταφορικά λέμε την αγχόνη), αλλά και η “σκαλωσιά” της οικοδομής.
***Ικριωτήρας (ο): Κοινώς “αντηρίδα”. Δοκάρια που χρησιμοποιούμε στον δεξαμενισμό ενός σκάφους, προκειμένου να το υποστηρίξουν στις πλευρές του.
***Ιλαντσίς (ο): Λέγεται έτσι ο “μεσόγειος παγετώνας” που καλύπτει το εσωτερικό της Γροιλανδίας, με κατάληξη τις ακτές της και την δημιουργία παγόβουνων, με ύψος μέχρι 50 μ. πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας.
***Ιλυοθυρίδα (η): Είναι ένα άνοιγμα στο καζάνι του πλοίου, προκειμένου να βγάλουμε τα κατακάθια απ΄ το νερό του λέβητα.
***Ιλυοσυλλέκτης (o): Μηχανισμός συγκέντρωσης της λάσπης.
***Ιλυοφορτηγίδα (η): Φορτηγίδα ειδικά διαμορφωμένη για να φορτώνεται με λάσπη.
***Ιλύς (η): Κοινώς “βούρκος” ή “λάσπη”. Μείγμα από γεώδη υλικά και νερό με γλοιώδη υφή, που κατακάθεται στο βυθό. Η “υλίς” έχει διάφορα χρώματα, όπως στη Σαντορίνη όπου θα βρούμε ιλύ χρώματος μαύρου/φαιού που προέρχεται από ελαφρόπετρα/σκουριά.
***Ιλυώδης βυθός (ο): Ο βυθός όπου έχει κατακαθίσει ένα γλιστερό μείγμα, που συνήθως το λέμε λάσπη ή βούρκος. Η “ωκεανογραφία” τον χαρακτηρίζει “βορβορώδη”.
***Ιμαντάρι (το): Βλέπε λέξη “υπέρα”.
***Ιμάντας (ο): Μια λουρίδα, συνήθως δερμάτινη, για πολλαπλή χρήση, που στις μηχανές μεταδίδει την κίνηση.
***Ιμάτιο (το): Κατ΄ αρχάς να πούμε ότι το “ιμάτιο” σκεπάζει όλο μας το κορμί, από τους ώμους μέχρι τους αστράγαλους. Έτσι δίνουμε και την ονομασία “χλαίνη” αλλά και το “παλτό” έχει αυτήν την ιδιότητα, όπως επίσης η “ρεντικότα του ναυτικού”. Αυτή η τελευταία είναι μέχρι το γόνατο δηλαδά “ημίπαλτο”.
***Ιματιοθήκη (η): Το “ερμάριο” (βλέπε λέξη), η “ντουλάπα” που φυλάμε τα ρούχα μας.
***Ιματισμός (ο): Κοινώς τα “ρούχα”.
***Ιματιοφυλάκιο (το): Το λέμε και “Ιματιοθήκη”. Ένας ιδιαίτερος χώρος όπου φυλάγεται ο ιματισμός γενικά αλλά και η λεγόμενη “γκαρνταρόμπα” για τους θαμώνες των διάφορων κέντρων.
***Ιμβαρκάρω: Μπαρκάρω. Επιβιβάζομαι σε πλοίο, για να πιάσω δουλειά σαν μέλος του πληρώματός του και να ταξιδέψω.
***I.M.O. : Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός. Είναι ένας εξειδικευμένος οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών, που έχει σκοπό την ασφάλεια της διεθνούς ναυτιλίας αλλά και την βελτίωσή της και την πρόληψη της θαλάσσιας ρύπανσης. Ιδρύθηκε το 1948 και έχει έδρα στο Λονδίνο. Βασικές αρμοδιότητές του είναι η Ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών, η Πρόληψη και ο περιορισμός της θαλάσσιας και ατμοσφαιρικής ρύπανσης και η Διευκόλυνση της διεθνούς θαλάσσιας κυκλοφορίας.
***Ίνα (η): Κοινώς η “κλωστή”, το “νήμα”. Πολλά νήματα στριμμένα μαζύ ΄κάνουν το “κλώσμα”/”σφιλάτσο” και πολλά “κλώσματα” στριμμένα μαζύ δίνουν το “εμβολό”/”κλώνο”. Τρία ή τέσσερα “έμβολα¨, πάλι, στριμμένα μαζύ δίνουν το “σχοινί”(βλέπε ανΤίστοιχες λέξεις). Έχουμε όμως και την “ίνα” του ξύλου,τα νερά που λέμε, όπου βρίσκουμε, αν ξέρουμε, και την ηλικία του ξύλου.
***Ινδικός ωκεανός (ο): Ο 4ος σε έκταση ωκεανός της γης. Γενικά, ορίζεται: Βόρεια από την νότιο Ασία, ανατολικά από Ινδονησία-Αυστραλία, νότιο όριο το νότιο γεωγραφικό πλάτος 40° και δυτικά από την ανατολική Αφρική . Σαν γραμμή διαχωρισμού με τον Ατλαντικό ωκεανό, λαμβάνεται ο ανατολικός μεσημβρινός 20° , που αποτελεί προέκταση του νοτιότερου αφρικανικού ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας.
***Ινκοντράρω: Συναντώ
.***Ινκόντρο (το): Η σύμπτωση αλλά και η περίσταση.
***Ινσπέκτορας (ο): Ο επιθεωρητής.
***Ίντσα (η): Μέτρο μεγέθους που ισούται με 2,54 εκατοστά του μέτρου. Βλέπε λέξη “Δάκτυλος”.
***Ιντράδα (η): Η είσοδος του λιμανιού, ο είσπλους, αλλά και τα εισερχόμενα χρήματα-το εισόδημα. Άλλες ονομασίες “εντράτᔨκαι “εντράδα”. Αυτήν την τελευταία την ξέρω σαν το φαγητό “κοκκινιστό μοσχαράκι”(άσχετο!!)
***Ιξώδες (το): Το κολλώδες. Η αντίσταση των υγρών κατά την μεταφορά τους. Το νερό της θάλασσας αντιστέκεται στη ροή, μια ιδέα περισσότερο απ΄ότι το πόσιμο νερό. Δηλαδή είναι ελάχιστα πιο “ιξώδες”( η αντίσταση λόγω εσωτερικής τριβής των μορίων) από το πόσιμο. Το “ιξώδες” του υγρού στοιχείου, είναι ένας από τους παράγοντες που “παρεμποδίζουν”, θα έλεγα, την κίνηση του σκάφους. “Κολλάει” στο σκάφος.
***Ιόνιο πέλαγος (το): Τα παρακάτω όρια που γράφω, αποτελούν την ιδέα που αποκόμισα από τα χρόνια της ενασχόλησής μου με το υγρό στοιχείο: Το πέλαγος αυτό ορίζεται ως εξής. Από βορρά, με την γραμμή που ενώνει την άκρα Οτράντο (αρχ. “άκρα Υδρούς”) – (Ιταλία) με την προς ανατολάς κείμενη άκρα Λιγκουέτα της Αλβανίας (αρχ. “άκρα Ακροκεραύνια”, στην περιοχή Αυλώνας, όπου και η νήσος Σάσων. Η νήσος αυτή ανήκε στα Διαπόντια νησιά και η Ελλάδα διατηρούσε/συντηρούσε παλαιότερα φανάρι, που το επάνδρωνε με προσωπικό η Υπηρεσία Φάρων του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού ). Από ανατολάς, από τις ακτές της νότιας Αλβανίας, της δυτικής Ελλάδος και της νότιας Πελοποννήσου (συμπεριλαμβάνονται οι κόλποι Αμβρακικός-Πατραϊκός-Κορινθιακός-Αλκυονίδων-Μεσσηνιακός-Λακωνικός), μέχρι τον διέκπλου της νήσου Ελαφονήσου, καθώς επίσης και οι δυτικές ακτές της Ελαφονήσου -των Κυθήρων-των Αντικυθήρων και της Κρήτης, με τους διέκπλους μεταξύ των, μέχρις της άκρας Κριός της νοτιοδυτικής Κρήτης. Από δυτικά , αρχίζοντας από την άκρα Οτράντο (Ιταλίας), κατεβαίνουμε όλα τα ανατολικά παράλια της Ιταλίας, μέχρι το ΝΑ άκρο της Σικελίας τον κάβο Passero (αρχ. “άκρα Πάχυνον”). Aπό νότια, το ορίζει η νοητή γραμμή που ενώνει τον κάβο Passero (NA άκρο Σικελίας) με την άκρα Κριός της νοτιοδυτικής Κρήτης. Το ChatGPT(OpenAI) μου γνώρισε ότι ο Διεθνής Υδρογραφικός Ορισμός/Limits of Oceans and Seas στην έκδοσή του το 1953, αναφέρει ως νότιο όριο του Ιονίου πελάγους την γραμμή που ενώνει τον κάβο Passero της Σικελίας (ΝΑ άκρα) με τον κάβο Ματαπά (Ταίναρον- την άκρα της Μάνης Πελοποννήσου). Η ΥΥ του Πολεμικού Ναυτικού μου διευκρίνισε ότι, η εν λόγω έκδοση αφορά και μόνον στην σύνταξη οδηγιών ναυσιπλοΐας ,αγγελιών για τους ναυτιλλόμενους κλπ, όπως διευκρινίζει και η ίδια η έκδοση.. Η άποψη αυτή αφήνει εκτός Ιονίου ένα μεγάλο μέρος , που είναι ο Λακωνικός κόλπος, ο χώρος στα δυτικά των νησιών Ελαφονήσου-Κυθήρων-Αντικυθήρων-Κρήτης και δυτικά Νότιου Κρητικού πελάγους, που γνωρίζουμε και στην πράξη ως “Ιόνιο”. Επίσης θέλω να προσθέσω εδώ κάτι σχετικό με το “Ιόνιο Πέλαγος”,που διάβασα στην εγκυκλοπαίδεια “ΗΛΙΟΣ” της 10ετίας του 1950: Νήσος Σάσων (Σασώ κατά Στράβωνα – αρχές 1ου μ.Χ. αι). Μικρή νήσος του Ιονίου πελάγους. Στρατηγικότατο σημείο για Ιόνιο και Αδριατική. Το 1863 παραχωρήθηκε στην Ελλάδα μαζύ με τα άλλα Ιόνια νησιά ως αποτελούσα μέρος αυτών. Ατυχώς, ανεξήγητος αμέλεια της Ελλάδος να την καταλάβει, δημιούργησε την εντύπωση ότι καταλήφθηκε το 1912 υπό των Ελληνικών Δυνάμεων. Το 1914 οι Δυνάμεις απαίτησαν την εκκένωσή της καθώς και της Β.Ηπείρου και την παράδοση της Ελληνικότατης νήσου στην Αλβανία.
— Συνημμένα βάζω και τον χάρτη , που περιέχει η έκδοση του IHO του 1953. Σημειώνω ότι και το βόρειο όριο αφήνει εκτός Ιονίου Πελάγους τα Διαπόντια νησιά, καθώς και μεγάλο μέρος της νήσου Κέρκυρας, που βρέχεται από την Αδριατική.
***Ιονόσφαιρα (η): Περιοχή της γήϊνης ατμόσφαιρας (60χλμ έως 1.000 χλμ. περίπου), που χαρακτηρίζεται από την παρουσία μεγάλου αριθμού “ιόντων” (φορτισμένα άτομα με ηλεκτρικό φορτίο) και “ελεύθερα ηλεκτρόνια” (σωματίδια με αρνητικό ηλεκτρικό φορτίο)
***Ιουλιανό ημερολόγιο (το): Το ετήσιο ημερολόγιο θεσπίστηκε από τον Ιούλιο Κάισαρα ,μετά από εισήγηση του Έλληνα αστρονόμου Σωσιγένους από την Αλεξάνδρεια (περί το μέσον του 1ου μ.Χ. αι.) . Μικρή διαφορά από την πραγματικότητα, διορθώθηκε από τον Πάππα Γρηγόριο, περί τα τέλη του 16ου μ.Χ. αι. κι έτσι χρησιμοποιείται το “Γρηγοριανό έτος”.
***Ιππάριο (το): Κοινώς “ντόνκι”. Μικρή βοηθητική μηχανή, που κινεί την τροφοδοτική αντλία του καζανιού ή και κάθε αντλία ,άσχετης προς το καζάνι.
***Ιπποδύναμη (η): Η ισχύς , η δύναμη μιας μηχανής εκπεφρασμένη σε ίππους/άλογα (βλέπε και λέξη “ισχύς”).
***Ίππου πλάτη) (του): Τα “πλάτη του ίππου” είναι μια άλλη ονομασία της “ζώνης τροπικών νηνεμιών” (βλέπε έκφραση “Ζώνες νηνεμιών”) που βρίσκεται ,ανά μία, σε κάθε ημισφαίριο της γης και μεταξύ των ζωνών των “αληγών” και των “δυτικών” ανέμων (βλέπε αντίστοιχες λέξεις).
***Ιππούραιο (το): Λέγεται και “παπάδι” το κοινώς “παπάζι ” που λέμε. Το χρησιμοποιούμε για να μαζεύομε τα νερά και να καθαρίζουμε ,τέλος πάντων.
***Ιπτάμενο δελφίνι (το): Η “εμπορική ” ονομασία ενός ταχύπλοου επιβατηγού πλοίου, που ο τύπος του ανήκει στα “υδροπτέρυγα” (βλέπε λέξη).
***Ιπτάμενος ολλανδός (ο): Ναυτική παράδοση του 16ου αι., που θέλει τον καπετάνιο να είναι ασεβής και πότης και σε μια καταιγίδα που έβαλε σε κίνδυνο το καράβι του , νότια απ΄το ακρωτήρι της Καλής Ελπίδας, να μην αντιδρά στις κραυγές του πληρώματος και να εξακολουθεί να πίνει την μπύρα του και να καπνίζει , αδιάφορος, το τσιμπούκι του. Στις έντονες διαμαρτυρίες ενός ναύτη, τιμώρησε τον ναύτη, ρίχνοντάς τον στη θάλασσα. Τότε ,στην πλώρη του, παρουσιάστηκε μια θεία μορφή, που τον συμβούλεψε, αλλά εκείνος την βλαστήμησε και την πυροβόλησε με το πιστόλι του, αλλά αντί να τραυματίσει εκείνη , να τραυματίσει και να παραλύσει το χέρι του. Τότε ήρθε η θεία οργή, που τον καταράστηκε να ταξιδεύει συνέχεια χωρίς σταματημό να μην κοιμάται και να είναι ο περιπλανώμενος σατανάς.
**Ίρις (η): Το “ουράνιο τόξο” που λέμε, που παράγεται με την διάθλαση και την ανάκλαση του ηλιακού φωτός εντός των σταγόνων της βροχής.Κατά την μετεωρολογία το ” ουράνιο τόξο”, σαν φαινόμενο,δεν παρέχει πληροφορία σχετική με την πρόγνωση του καιρού. Οι Καστελλοριζινοί όμως λένε “είδες δόξαν (ουράνιο τόξο) την αυγήν, εύρε λιμάνι το βράδυ”.
***Ιριδισμός (ο): Ο χρωματισμός των σύννεφων με ελαφρό κόκκινο/πράσινο/μπλέ χρώμα.
***Ίσα: Υψώνω, σηκώνω, το πρόσταγμα ¨”ίσα” (από το ιταλικό “issare”) .
***Ίσα ληγαδούρα (η): Είναι η κοινή ονομασία του “πλατύδεσμου” (βλέπε λέξη), που δεν είναι άλλο παρά ένα απλό δέσιμο, που σφίγγει δύο σχοινιά.
***Ισαλλοβαρείς (οι): Είναι οι γραμμές που ενώνουν τα σημεία, που έχουν την αυτήν τάση μεταβολής της ατμοσφαιρικής πίεσης, πχ. όλα που έχουν την τάση ελάττωσης της πίεσης.
***Ίσαλο επίπεδο (το): Το οριζόντιο επίπεδο που τέμνει το σκάφος ,όταν είναι ήρεμη η θάλασσα.
***Ίσαλο μήκος (το): Είναι το μήκος του σκάφους στην ίσαλο γραμμή.
***Ίσαλος γραμμή (η): Είναι η νοητή γραμμή, που σχηματίζεται από την τομή της γάστρας (κοινώς “κοιλιά) με την αδιατάραχτη επιφάνεια της θάλασσας, για την εκάστοτε κατάσταση φόρτωσης. Αποτελεί το όριο ανάμεσα στα ύφαλα (κοινώς “βρεχάμενα” – το βρήκα και “όπερα-βίβα”) και τα έξαλα (κοινώς “ψηλά” – το βρήκα και “όπερα-μόρτα”) του πλοίου. Το μήκος της ισάλου μας δίνει, το ναυπηγικό μήκος του σκάφους. Επειδή η “ίσαλος” εξαρτάται και από το φορτίο που φέρει ένα σκάφος , στην πραγματικότητα έχουμε περισσότερες της μιάς ισάλους, που τις λέμε “παρίσαλους” (βλέπε λέξη).
***Ίσαλος άφορτος (η): “Άφορτος ίσαλος” είναι εκείνη,που το πλοίο επιπλέει χωρίς φορτίο”.
***Ισαλος έμφορτος (η): ” Έμφορτος ίσαλος” είναι εκείνη, που το σκάφος επιπλέει με πλήρη φόρτο.
***Ίσαλος κατασκευής (η): Η ίσαλος που κατά τις εκτιμήσεις της σχεδίασης, θα επιπλέει το πλοίο.
***Ισαλόχρωμα (το): Είδικό χρώμα για βαφή του πλοίου μεταξύ “εμφόρτου” και “αφόρτου” ισάλου (βλέπε παραπάνω αντίστοιχες εκφράσεις).
***Ισαπέχουσες διοπεύσεις (οι): Τις παίρνουμε σε ίσα χρονικά διαστήματα, από ένα καταφανές σημείο και τις χρησιμοποιούμε για να προσδιορίσουμε την πραγματική μας πορεία, υπό την επήρεια ρεύματος.
***Ισάρισμα (το): Είναι η κοινή ονομασία του “επάρματος του ιστού” (βλέπε έκφραση). Αφορά στο κομμάτι του καταρτιού (ιστιοφόρα πλοία) που καταλάμβανε το ιστίο/πανί, όταν το ανοίγαμε.
***Ισάρω: Σηκώνω, επαίρω, υψώνω (απ΄το ιταλικό issare). Απ΄αυτό και το κέλευσμα “ίσα τα πανιά”.
***Ισημερίες (η): Ίση μέρα, ίση νύχτα (βλέπε από κάτω “Ισημερινά σημεία”).
***Ισημερινά σημεία (τα): Βλέπε “εαρινή ισημερία”,”εαρινό ισημερινό σημείο” καθώς και το αντίστοιχο “φθινοπωρινό”. Όταν ο ήλιος διέρχεται από αυτά, έχουμε “ισημερία”, δηλαδή έχουμε ίση μέρα και ίση νύχτα. Αυτές οι ημερομηνίες είναι η 21η Μαρτίου και η 23η Σεπτεμβρίου.
***Ισημερινές μάζες (οι): Λέμε τις αέριες μάζες που δημιουργούνται πάνω απ΄ τις ισημερινές περιοχές, όπου έχουμε μεγάλες θερμοκρασίες και υγρασία.
***Ισημερινές συντεταγμένες (οι): Τις λέμε και “ουράνιες” και μας χρησιμεύουν για τον καθορισμό της θέσης (ίχνος αστέρα-βλέπε παρακάτω) ενός αστέρα, στην ουράνιο σφαίρα.
***Ισημερινή ακτίνα γης (η): Είναι το μισό της διαμέτρου του ισημερινού, ενώ το μισό του άξονα των πόλων, αποτελεί την “πολική ακτίνα ” και έχουν μια διαφορά γύρω στα 12 ν.μλ. (μεγαλύτερη η ισημερινή ακτίνα).
***Ισημερινή τελετή (η): Την λέμε και το “βάπτισμα του ισημερινού”. Αυτό το “βάπτισμα” είναι ένα πολύ παλιό ναυτικό έθιμο, που γίνεται όταν κάποιος ή και όλο το πλήρωμα διέρχεται, με το πλοίο, τον “ισημερινό” για πρώτη φορά. Ένας από το πλήρωμα υποδύεται τον θεό Ποσειδώνα, με την τρίαινά του και “επιτίθεται” στον “νεοφώτιστο”, που “τόλμησε να παραβιάσει το βασίλειό του”. Το “θύμα” τιμωρείται κυρίως με κατάβρεγμα (στα ιστιοφόρα πλοία τους πετούσαν ,καμιά φορά, και στην θάλασσα) και όλα λήγουν με την απονομή “διπλώματος”, που πιστοποιεί ότι ο εν λόγω, “έλαβε” το βάπτισμα του Ισημερινού. Πάντως είμαι ένας από τους αρκετά τυχερούς, που φέρουν την “βούλα”.
***Ισημερινό μίλι (το): Λέγεται και “γεωγραφικό μίλι” και ισούται με 1855 μ., ενώ το “ναυτικό μίλι” ισούται με 1852 μ. και το “μίλι ξηράς “ισούται με 1609 μ. .
***Ισημερινό ρεύμα και αντίρρευμα (το): Ονομάζεται έτσι το ρεύμα ή το αντίρρευμα που παρατηρείται σε περιοχές γύρω απ΄ τον ισημερινό στους Ατλαντικό/Ειρηνικό/Ινδικό ωκεανούς. . Σε ορισμένες περιπτώσεις υπερβαίνει την ένταση των τριών(3) κόμβων.
***Ισημερινοί άνεμοι (οι): Στις περιοχές Ειρηνικού και Ατλαντικού επικρατούν ασθενείς άνεμοι ή και νηνεμίες (βλέπε και “Ζώνη απνοιών”). Στον Ινδικό όμως , όπου επικρατούν συνεχώς οι “μουσσώνες” (βλέπε λέξη), δεν παρατηρείται “ζώνη απνοιών”.
***Ισημερινός (ο): Είναι ο μέγιστος κύκλος, που είναι κάθετος στον άξονα περιστροφής της γης και που την χωρίζει σε δύο “ημισφαίρια” (βλέπε λέξη). Κάθε ένα ημισφαίριο περιέχει έναν πόλο (τον βόρειο ή τον νότιο) και έχουμε το “βόρειο ημισφαίριο” και το “νότιο ημισφαίριο”. Εάν τώρα, προεκτείνουμε το επίπεδο, που περιέχει τον γήινο ισημερινό, μέχρι την ουράνια σφαίρα, θα την “κόψει” σε δύο αντίστοιχα ημισφαίρια και θάχουμε τον “ουράνιο ισημερινό”.
***Ισημερινός μαγνητικός (ο): Συμπίπτει με τον γήϊνο ισημερινό. Στον “μαγνητικό ισημερινό” η “έγκλιση” (βλέπε λέξη) της μαγνητικής βελόνας είναι 0°.
***Ισημεριών μετάπτωση (η): Η γραμμή των “ισημεριών” (βλέπε παραπάνω “ισημερινά σημεία”) συνεχώς περιστρέφεται κατά την ανάδρομο φορά (αντίθετα από την κίνηση των δεικτών του ωρολογίου), και συμπληρώνει μια περιστροφή στα 25.800 χρόνια , παρακαλώ!!! Αυτή λέγεται “ισημεριών μετάπτωση”.
***Ίσθμια (τα): Μιά απ΄τις μεγαλύτερες εορτές των αρχαίων Ελλήνων, προς τιμή του θεού της θάλασσας Ποσειδώνα, που γινόταν στον Κορινθιακό Ισθμό. Σε λαμπρότητα ήταν δεύτερη μετά τα “Ολύμπια”. Θεσπίσθηκε να “ανήκει” στον Ποσειδώνα από τον Θησέα, στο δε στάδιο των Ισθμίων ανακηρύχθηκε αρχιστράτηγος των Ελλήνων το 336 π.Χ. ο Μέγας Αλέξανδρος, η δε μυθολογία μας θέλει Ισθμιονίκες τον Κάλαϊ, τον Κάστωρα, τον Πολυδεύκη, τον Θησέα, τον Τελαμώνα, τον Ηρακλή κ.α.
***Ισθμός (ο): Είναι ένας λαιμός στεριάς , που ενώνει δυό ξηρές αισθητά μεγαλύτερες από αυτόν και χωρίζει δύο θάλασσες, που μπορεί να είναι ακόμα και ωκεανοί..
***Ίσιος (ο/η/το): Επίσημα “ίσος” (βλέπε και λέξη παρακάτω). Με το “ίσιος” έχουμε και την έκφραση “΄ισιο καράβι,ίσα νερά = εργασία που δεν αφήνει κέρδος”, αλλά και τον “ίσο χορό” που είναι ένα είδος νησιώτικου χορού.
***Ισόαλος (ο): Όρος ωκεανογραφικός. Έτσι χαρακτηρίζονται όλα τα σημεία των θαλασσίων μαζών, με την ίδια αλμυρότητα. Οπότε έχουμε τις «ισόαλες γραμμές», που ενώνουν όλα τα σημεία της θάλασσας με την ίδια αλμυρότητα και αναπαρίστανται στους “αλιευτικούς χάρτες” με καμπύλες, όπως π.χ,οι ισοβαθείς. Η σημασία τους είναι ιδιαίτερη ,ειδικά στους ψαράδες γιατί από την γνώση τους, ξέρουνε τί και που να ψαρέψουν, μιας και η αλμυρότητα είναι ένα από τα βασικά βιοτικά στοιχεία διαφόρων ειδών ψαριών.
***Ισοβαθής (ο/η): Αυτός που έχει ίδιο βάθος, όπως οι “ισοβαθείς καμπύλες” σε ένα χάρτη ,που ενώνουν τα σημεία με το ίδιο βάθος, (βλέπε και “γραμμή θέσεως)..
***Ισοβαρής (η): Στον μετεωρολογικό χάρτη, είναι η καμπύλη γραμμή που ενώνει τα σημεία που έχουν την ίδια βαρομετρική πίεση. Οι “ισοβαρείς” του μετεωρολογικού χάρτη καθορίζουν την “βαροβαθμίδα” (την φορά από τις υψηλότερες προς τις χαμηλότερες ατμοσφαιρικές πιέσεις-βλέπε λέξη “βαροβαθμίδα”), που αν οι βαροβαθμίδες είναι μεγάλες, προκαλούν και την πνοή ισχυρών ανέμων, ενώ αν η διαφορά είναι μηδενική , έχουμε άπνοια.
***Ισοβαρική επιφάνεια (η): Η επιφάνεια στην οποίαν όλα της τα σημεία έχουν την ίδια βαρομετρική πίεση.
***Ισοβάθμιος (ο/η): ΄Το άτομο που φέρει τον ίδιο βαθμό.
***Ισοβύθιστο (το): Το σκάφος που έχει το ίδιο βύθισμα πλώρα και πρύμα.
***Ισόθερμες καμπύλες (οι): Λέγονται οι καμπύλες που ενώνουν τους τόπους που έχουν ίση μέση θερμοκρασία το έτος/εποχές/μήνα.
***Ισοπαλίρροιος γραμμή (οι): Η γραμμή που ενώνει τα σημεία στα οποία η παλίρροια λαμβάνει χώρα την ίδια στιγμή κι έτσι ξέρουμε αν τα εν λόγω σημεία είναι κοντά ή μακρυά. ***Ισορροπία (η): Αν το σκάφος μας απομακρυνθεί από την αρχική του θέση και τείνει να επανέλθει σ΄ αυτή ,στην περίπτωση που παύσει να επενεργεί η δύναμη που το εξέτρεψε, τότε λέμε ότι το σκάφος μας έχει “σταθερή/ευσταθή ισορροπία”. Εάν το σκάφος μας , μετακινούμενο από την θέση ισορροπίας , έχει την τάση να απομακρυνθεί από αυτήν ,ακόμα περισσότερο , τότε έχουμε “ασταθή ισορροπία”. Στην περίπτωση που το σκάφος μας, μετακινούμενο από την θέση ισορροπίας, ηρεμήσει στη νέα του θέση, τότε έχουμε “ασταθή ισορροπία”.
***Ίσος (ο/η/το): Με τις ίδιες δυνατότητες, την αξία, την ποσότητα, τις διαστάσεις.
***Ισόσταση (η): Φαινόμενο κατά το οποίο η βαρύτητα πάνω στην επιφάνεια των ωκεανών παρουσιάζεται να έχει μεγαλύτερη τιμή, απ΄ αυτήν που έχει πάνω από ηπείρους. Αυτό το παράδοξο δεν έχει ακόμα αιτιολογηθεί.
***Ισοϋψείς (οι): Οι γραμμές που συνδέουν τα ίδια ύψη κατά καθορισμένα διαστήματα πχ. ανά 50 μ..
***Ιστία αντιβάλλω (τα): Κοινώς “σοπράρω τα πανιά”, που σημαίνει ότι, φέρνω τα πανιά με τα “ποδάρια”/”σκότες”(κοινώς) και τους “κερουλκούς”/”μπράτσα”(κοινώς) προς τον άνεμο, κατά τέτοιο τρόπο ώστε, το σκάφος να σταματήσει/κολώσει. Το ρήμα είναι “αντηνέμω” και μιας και αναφερθήκαμε στο ρήμα, να πούμε ότι έχουμε και το “αντήνεμο” στις ανοιχτές γέφυρες και όχι μόνον, για να κόβουμε τον αέρα, η δε λέξη “αντηνεμία” εκφράζει την διαφορά κατεύθυνσης του ανέμου, στην επιφάνεια της γης από την κατεύθυνσή του στην ατμόσφαιρα . Βλέπε αντίστοιχες ναυτικές λέξεις.
***Ιστία για μικρά σκάφη (τα): Αυτά είναι: α) “μπαλόνι”= το σηκώνουμε κυρίως στην ουριοδρομία (βλέπε λέξη), β) “κόντρα φλόκος”=μικρότερος και μπροστά απ΄τον κανονικό, γ) “φλόκος” (“αρτέμονας”),που η κορυφή του φθάνει ψηλά μέχρι το κατάρτι, δ)”ακάτιο”= το “λατίνι” του πλωριού καταρτιού, δ) “Λατίνι”= Είδος τριγωνικού ιστίου που προσδένεται σε αντένα, ε) “μεγίστη/μαΐστρα”= στο πρυμνιό κατάρτι , στ) σακκολέβη (ή σακκολέφη) είδος τραπεζοειδούς ιστίου, που το άνω μέρος του επαίρεται με πίκι (κέρας), ζ) “τζένοα” (Genoa): Ο μεγάλος φλόκος, που καλύπτει και μέρος της μεγίστης, η) “τραπεζοειδές ιστίο”: Ιστίο σε σχήμα τραπεζίου και θ) Φλέσι ή Φλίτσι: Το τριγωνικό πανί που γεμίζει το χώρο μεταξύ πικιού και ιστού. Βλέπε αντίστοιχες λέξεις.
***Ιστία σταυρωτά ή τετράγωνα (τα): Τα τετράγωνα πανιά. Είναι τα μεγάλα πανιά των πλοίων που ιστιοδρομούν.
***Ιστία τραπεζοειδή (τα): Λέγονται και “ημιόλια”. Είναι οι κοινές “μπούμες”. Βλέπε και λέξεις.
***Ιστία τριγωνικά (τα): Κοινώς “λατίνια”. Τα τριγωνικά πανιά όπως οι “φλόκοι”, οι “προτονίδες”, τα “προΐστια, και τα “λατίνια”. Βλέπε αντίστοιχες λέξεις.
***Ιστία ωτοειδή (τα): Κοινώς “αυτιά”. Θα τα δούμε βασικά στις βάρκες και τέλος πάντων, σε μικρά σκάφη/καΐκια.
***Ιστίο (το): Κοινώς το “πανί” του σκάφους. “Φύλλα οθόνης” (“φλέτσες μουσαμά”) ραμμένα μαζύ, κάνουν μια επιφάνεια, το “ιστίο/πανί”, που όταν το ανοίγουμε στο κατάρτι/κεραία του σκάφους, “δέχεται” τον άνεμο και “σπρώχνει” σε κίνηση το σκάφος. Εδώ θα σταθούμε για λίγο, μιας και το πανί, μετά από “ζωή” 3000 χρόνων και βάλε, παρέδωσε την σκυτάλη της κίνησης στις μηχανές, για να περιορίσει τον ρόλο του στην ψυχαγωγία, όποια κι αν είναι αυτή. Ο σιωπηλός και απολαυστικός ήχος συνεχίζει την πορεία του. Και λίγη ιστορία. Στην αρχή τα “τομάρια” ζώων και οι “ψάθες” έπαιξαν τον ρόλο του πανιού. Μετά ήρθε το τετράγωνο πανί (στις αρχές της 2ης χιλιετίας π.Χ., απεικονίζεται σε οβελίσκο στις Θήβαις-Αίγυπτος). Στους Αθηναίους και Κορίνθιους ανήκει η επινόηση του τραπεζοειδούς σχήματος και του τριγωνικού πανιού από τον “πρότονο”/”στράλιο”. Την σκυτάλη παρέλαβαν οι Ρωμαίοι (Λατίνοι) για να βελτιώσουν κυρίως το τριγωνικό ,εξ ου και το λέμε “λατίνι” (“λατίνια” λέμε όλα τα τριγωνικά πανιά, όπως είναι ο “φλόκος” ο απλός, ο μεγάλος φλόκος κοινώς “τζένοα” των ιστιοπλοϊκών σκαφών και τα “προϊστια”/”βελαστράλια”). Ακολούθησαν τα τετράγωνα πανιά (μέχρι και ο πρόβολος είχε), για να φτάσει, η χρήση των, στο απόγειό της, στα τέλη του 18ου αι. με την σύγχρονο χρήση τετράγωνων, τραπεζοειδών και τριγωνικών πανιών. Επί τροχάδην, επιγραμματικά καί αυθαιρετώντας χάριν συντομίας, θα αναφερθούμε στα ιστία (πανιά) ενός “δρόμωνα (κοινώς “νάβα”), που είναι ένα τρικάταρτο εμπορικό-ιστιοφόρο πλοίο με πλήρη εξαρτισμό. Στον “πρόβολο”(κοινώς “μπομπρέσο”) και μεταξύ του πρωραίου (“ακάτιος”, κοινώς “τουρκέτο”) και του μεσαίου (“μέγας”, κοινώς “μεγάλος”) καταρτιού, αναπτύσσονται τα τριγωνικά πανιά. Σε κάθε ένα από τα τρία κατάρτια (στο “ακάτιο”-το πρωραίο, στο “μέγα”-το μεσαίο και στον “επίδρομο” κοινώς “μετζάνα”-το πρυμνιό) αναπτύσσονται από έξη (6) τετράγωνα πανιά . Η 1η σειρά πανιών, αμέσως μετά το κατάστρωμα λέγονται, συλλήβδην, τα “μεγάλα” (ακάτιος, μεγίστη, φόγγος), η 2η σειρά “κάτω “δολώνια” που μαζύ με την 3η σειρά ,τα “άνω δολώνια” τα ονομάζουμε όλα μαζύ “γάπιες”, η 4η σειρά είναι οι “φώσωνες” κοινώς “παπαφίγκοι”, η 5η σειρά οι “σίπαρες” κοινώς “κούντροι” και η 6η σειρά τα “επισιπάρια” κοινώς “κουντρίλια”. Επίσης στο πρυμιό κατάρτι (το 3ο από πλώρα), δηλαδή στον “επίδρομο”(κοινώς “μετζάνα”), και προσδεδεμένο σ΄ αυτόν και σε κέρας (κοινώς “πίκι”) είναι ένα πανί (τραπεζοειδούς σχήματος) που το λέμε “επίδρομο” (κοινώς “μπούμα”). Όλα τα παραπάνω τα έβγαλα από το”Ονοματολόγιον Ιστιοφόρων 1890 ” του Η.Φ.Κανελλόπουλου. Για κάθε ονομασία ανατρέξτε στην αντίστοιχο λέξη.
***Ιστίο (το), οι ονομασίες των τμημάτων των “τριγωνικών και των τραπεζοειδών πανιών: Πρώτα θα πούμε τις ονομασίες του πανιού, που αναγράφονται στα επίσημα εγχειρίδια. Αρχίζουμε: (1).- ‘Οσον αφορά στις πλευρές έχουμε, την προς τα πάνω πλευρά να ονομάζεται “κορυφή” στα τριγωνικά και “κοριφαία” στα “τραπεζοειδή (αυτήν που πιάνει στο “κέρας/πίκι), την πλωριά/μπροστινή πλευρά να ονομάζεται “προσθία πλευρά” (κοινώς “μπάνιο”) και την πρυμνιά/πισινή πλευρά να ονομάζεται “οπισθία πλευρά” (κοινώς “το φύλλο”). (2).-Όσον αφορά στις γωνίες του τριγωνικού πανιού, αυτές είναι η “κορυφή”, ο “ποδίσκος” που είναι η πλωριά γωνία και ο “ποδεώνας” που είναι η πρυμνιά γωνία. Στα τραπεζοειδή πανιά, όπου έχουμε και στην απάνω πλευρά, την “κοριφαία”, δύο γωνίες, αυτές παίρνουν τις αντίστοιχες ονομασίες του “κέρατος/πικιού” κι έτσι ονομάζονται “γνάθος” η πλωριά και “τέθρο” η πρυμνιά.(3).
-Άλλες ονομασίες ΄που αφορούν στα πανιά είναι:
–Οι “σειρές”, που είναι το πόσο μπορούμε να ελαττώσουμε το πανί μας.
–Τα “σειράδια”, που είναι μικρά σχοινάκια ραμμένα απάνω στο πανί, που χρησιμοποιούμε για την “σειροδέτηση/μουδάρισμα”. –Τα “ομμάτια”, τρύπες για να περνάμε τα σχοινάκια (“σειράδια”) για να “σειροδετήσουμε”.
–Τα “ανεμούρια”, που είναι μικρές ταινίες από ύφασμα στην άκρια του πανιού για να δείχνουν την διεύθυνση του φαινομένου ανέμου.
Τώρα, στην πράξη έχουμε διαφοροποιήσεις σε κάποιες ονομασίες,που είναι οι ακόλουθες:
(α) Η “πρόσθια πλευρά/μπάνιο” λέγεται “γραντί” (κοινώς “γραντί” και επίσημα “λώμα” ονομάζεται το ραμμένο σχοινί, περιφεριακά του πανιού, προς ενίσχυσή του – βλέπε και λέξη “γραντί”).
(β) Η “οπισθία πλευρά/το φύλλο”, λέγεται “αετός”- βλέπε και λέξη “αετός”.
(γ) Η κάτω πλευρά, δηλαδή το “πόδωμα”, λέγεται και “ποδιά”.
(δ) Η πλωριά γωνία , ο “ποδίσκος”, λέγεται “μπάνιο”.
(ε) Η πρυμνιά γωνία, ο “ποδεώνας”, λέγεται “μπούνια”( το βρήκα και “μπούμα”).
(στ) Οι “σειρές”,που ελαττώνουμε το πανί, λέγονται “μούδες”.
(ζ) Τα “σειράδια”, δηλαδή τα σχοινάκια για “σειροδέτηση/μουδάρισμα”, λέγονται “τσαμαντάλια”.
(η) Τα “ομμάτια”, που περνάμε τα σχοινάκια, λέγονται “πορτούζια” .
— Επίσης, ο χειρισμός των πανιών, κατά την ιστιοδρομία, γίνεται με τους “πόδες” κοινώς “ποδάρια”/ “σκότες” .(Για τις παραπάνω ναυτικές ονομασίες βλέπε αντίστοιχες λέξεις/εκφράσεις)
***Ιστίο άσειρο (το): Πανί σκάφους που δεν έχει καμιά “σειρά/μούδες” (βλέπε αντίστοιχες λέξεις) , δηλαδή με την κακοκαιρία δεν μπορούμε να ελαττώσουμε την επιφάνειά του ,για να μην δέχεται τόσο αέρα.
***Ιστίο αυτοσχέδιο (το): Πανί που κατασκευάζουμε πρόχειρα και το δένουμε στη θέση άλλου, που π.χ. σκίστηκε.. Μια μικρή ιστορία. Θυμάμαι την 10ετία του 1950 κατά τον Σεπτέμβρη, πήγαμε απ΄ το Βαθύ στο Κοκκάρι, στη Σάμο, με την ναυτοπροσκοπική 12κωπο, για εκδρομή. Στον γυρισμό, με φρέσκο μαϊστρο, ο επικεφαλής μας είπε και φτιάξαμε πανί με τις πετσέτες του μπάνιου, που το σηκώσαμε ,αφού το δέσαμε σε δύο κουπιά, σε θέση “όρθωσον”. Τα κουπιά που περίσσευαν τα κάναμε “βεντάλια” και με τον καιρό δευτερόπρυμα, επαναπλεύσαμε στο Βαθύ.
***Ιστίο Μαρκόνι (το): Μια άλλη ονομασία του “τριγωνικού” πανιού, που βρήκα σ΄ ένα εγχειρίδιο. “Jib-headed sail ” το αποκαλούν οι αγγλόφωνοι.
***Ιστίο μονάσειρο (το): Πανί με μία “σειρά” (κοινώς “μούδες”) – βλέπε λέξεις. Το ίδιο ισχύει και για το “δίσειρο” (με δύο σειρές/μούδες) , “τρίσειρο” κλ
***Ιριδισμός (ο): Ο χρωματισμός των σύννεφων με ελαφρό κόκκινο/πράσινο/μπλέ χρώμα.
***Ίσα: Υψώνω, σηκώνω, το πρόσταγμα ¨”ίσα” (από το ιταλικό “issare”) .
***Ίσα ληγαδούρα (η): Είναι η κοινή ονομασία του “πλατύδεσμου” (βλέπε λέξη), που δεν είναι άλλο παρά ένα απλό δέσιμο, που σφίγγει δύο σχοινιά.
***Ισαλλοβαρείς (οι): Είναι οι γραμμές που ενώνουν τα σημεία, που έχουν την αυτήν τάση μεταβολής της ατμοσφαιρικής πίεσης, πχ. όλα που έχουν την τάση ελάττωσης της πίεσης.
***Ίσαλο επίπεδο (το): Το οριζόντιο επίπεδο που τέμνει το σκάφος ,όταν είναι ήρεμη η θάλασσα.
***Ίσαλο μήκος (το): Είναι το μήκος του σκάφους στην ίσαλο γραμμή.
***Ίσαλος γραμμή (η): Είναι η νοητή γραμμή, που σχηματίζεται από την τομή της γάστρας (κοινώς “κοιλιά) με την αδιατάραχτη επιφάνεια της θάλασσας, για την εκάστοτε κατάσταση φόρτωσης. Αποτελεί το όριο ανάμεσα στα ύφαλα (κοινώς “βρεχάμενα” – το βρήκα και “όπερα-βίβα”) και τα έξαλα (κοινώς “ψηλά” – το βρήκα και “όπερα-μόρτα”) του πλοίου. Το μήκος της ισάλου μας δίνει, το ναυπηγικό μήκος του σκάφους. Επειδή η “ίσαλος” εξαρτάται και από το φορτίο που φέρει ένα σκάφος , στην πραγματικότητα έχουμε περισσότερες της μιάς ισάλους, που τις λέμε “παρίσαλους” (βλέπε λέξη).
***Ίσαλος άφορτος (η): “Άφορτος ίσαλος” είναι εκείνη,που το πλοίο επιπλέει χωρίς φορτίο”.
***Ισαλος έμφορτος (η): ” Έμφορτος ίσαλος” είναι εκείνη, που το σκάφος επιπλέει με πλήρη φόρτο.
***Ίσαλος κατασκευής (η): Η ίσαλος που κατά τις εκτιμήσεις της σχεδίασης, θα επιπλέει το πλοίο.
***Ισαλόχρωμα (το): Είδικό χρώμα για βαφή του πλοίου μεταξύ “εμφόρτου” και “αφόρτου” ισάλου (βλέπε παραπάνω αντίστοιχες εκφράσεις).
***Ισαπέχουσες διοπεύσεις (οι): Τις παίρνουμε σε ίσα χρονικά διαστήματα, από ένα καταφανές σημείο και τις χρησιμοποιούμε για να προσδιορίσουμε την πραγματική μας πορεία, υπό την επήρεια ρεύματος.
***Ισάρισμα (το): Είναι η κοινή ονομασία του “επάρματος του ιστού” (βλέπε έκφραση). Αφορά στο κομμάτι του καταρτιού (ιστιοφόρα πλοία) που καταλάμβανε το ιστίο/πανί, όταν το ανοίγαμε.
***Ισάρω: Σηκώνω, επαίρω, υψώνω (απ΄το ιταλικό issare). Απ΄αυτό και το κέλευσμα “ίσα τα πανιά”.
***Ισημερίες (η): Ίση μέρα, ίση νύχτα (βλέπε από κάτω “Ισημερινά σημεία”).
***Ισημερινά σημεία (τα): Βλέπε “εαρινή ισημερία”,”εαρινό ισημερινό σημείο” καθώς και το αντίστοιχο “φθινοπωρινό”. Όταν ο ήλιος διέρχεται από αυτά, έχουμε “ισημερία”, δηλαδή έχουμε ίση μέρα και ίση νύχτα. Αυτές οι ημερομηνίες είναι η 21η Μαρτίου και η 23η Σεπτεμβρίου.
***Ισημερινές μάζες (οι): Λέμε τις αέριες μάζες που δημιουργούνται πάνω απ΄ τις ισημερινές περιοχές, όπου έχουμε μεγάλες θερμοκρασίες και υγρασία.
***Ισημερινές συντεταγμένες (οι): Τις λέμε και “ουράνιες” και μας χρησιμεύουν για τον καθορισμό της θέσης (ίχνος αστέρα-βλέπε παρακάτω) ενός αστέρα, στην ουράνιο σφαίρα.
***Ισημερινή ακτίνα γης (η): Είναι το μισό της διαμέτρου του ισημερινού, ενώ το μισό του άξονα των πόλων, αποτελεί την “πολική ακτίνα ” και έχουν μια διαφορά γύρω στα 12 ν.μλ. (μεγαλύτερη η ισημερινή ακτίνα).
***Ισημερινή τελετή (η): Την λέμε και το “βάπτισμα του ισημερινού”. Αυτό το “βάπτισμα” είναι ένα πολύ παλιό ναυτικό έθιμο, που γίνεται όταν κάποιος ή και όλο το πλήρωμα διέρχεται, με το πλοίο, τον “ισημερινό” για πρώτη φορά. Ένας από το πλήρωμα υποδύεται τον θεό Ποσειδώνα, με την τρίαινά του και “επιτίθεται” στον “νεοφώτιστο”, που “τόλμησε να παραβιάσει το βασίλειό του”. Το “θύμα” τιμωρείται κυρίως με κατάβρεγμα (στα ιστιοφόρα πλοία τους πετούσαν ,καμιά φορά, και στην θάλασσα) και όλα λήγουν με την απονομή “διπλώματος”, που πιστοποιεί ότι ο εν λόγω, “έλαβε” το βάπτισμα του Ισημερινού. Πάντως είμαι ένας από τους αρκετά τυχερούς, που φέρουν την “βούλα”.
***Ισημερινό μίλι (το): Λέγεται και “γεωγραφικό μίλι” και ισούται με 1855 μ., ενώ το “ναυτικό μίλι” ισούται με 1852 μ. και το “μίλι ξηράς “ισούται με 1609 μ. .
***Ισημερινό ρεύμα και αντίρρευμα (το): Ονομάζεται έτσι το ρεύμα ή το αντίρρευμα που παρατηρείται σε περιοχές γύρω απ΄ τον ισημερινό στους Ατλαντικό/Ειρηνικό/Ινδικό ωκεανούς. . Σε ορισμένες περιπτώσεις υπερβαίνει την ένταση των τριών(3) κόμβων.
***Ισημερινοί άνεμοι (οι): Στις περιοχές Ειρηνικού και Ατλαντικού επικρατούν ασθενείς άνεμοι ή και νηνεμίες (βλέπε και “Ζώνη απνοιών”). Στον Ινδικό όμως , όπου επικρατούν συνεχώς οι “μουσσώνες” (βλέπε λέξη), δεν παρατηρείται “ζώνη απνοιών”.
***Ισημερινός (ο): Είναι ο μέγιστος κύκλος, που είναι κάθετος στον άξονα περιστροφής της γης και που την χωρίζει σε δύο “ημισφαίρια” (βλέπε λέξη). Κάθε ένα ημισφαίριο περιέχει έναν πόλο (τον βόρειο ή τον νότιο) και έχουμε το “βόρειο ημισφαίριο” και το “νότιο ημισφαίριο”. Εάν τώρα, προεκτείνουμε το επίπεδο, που περιέχει τον γήινο ισημερινό, μέχρι την ουράνια σφαίρα, θα την “κόψει” σε δύο αντίστοιχα ημισφαίρια και θάχουμε τον “ουράνιο ισημερινό”.
***Ισημερινός μαγνητικός (ο): Συμπίπτει με τον γήϊνο ισημερινό. Στον “μαγνητικό ισημερινό” η “έγκλιση” (βλέπε λέξη) της μαγνητικής βελόνας είναι 0°.
***Ισημεριών μετάπτωση (η): Η γραμμή των “ισημεριών” (βλέπε παραπάνω “ισημερινά σημεία”) συνεχώς περιστρέφεται κατά την ανάδρομο φορά (αντίθετα από την κίνηση των δεικτών του ωρολογίου), και συμπληρώνει μια περιστροφή στα 25.800 χρόνια , παρακαλώ!!! Αυτή λέγεται “ισημεριών μετάπτωση”.
***Ίσθμια (τα): Μιά απ΄τις μεγαλύτερες εορτές των αρχαίων Ελλήνων, προς τιμή του θεού της θάλασσας Ποσειδώνα, που γινόταν στον Κορινθιακό Ισθμό. Σε λαμπρότητα ήταν δεύτερη μετά τα “Ολύμπια”. Θεσπίσθηκε να “ανήκει” στον Ποσειδώνα από τον Θησέα, στο δε στάδιο των Ισθμίων ανακηρύχθηκε αρχιστράτηγος των Ελλήνων το 336 π.Χ. ο Μέγας Αλέξανδρος, η δε μυθολογία μας θέλει Ισθμιονίκες τον Κάλαϊ, τον Κάστωρα, τον Πολυδεύκη, τον Θησέα, τον Τελαμώνα, τον Ηρακλή κ.α.
***Ισθμός (ο): Είναι ένας λαιμός στεριάς , που ενώνει δυό ξηρές αισθητά μεγαλύτερες από αυτόν και χωρίζει δύο θάλασσες, που μπορεί να είναι ακόμα και ωκεανοί..
***Ίσιος (ο/η/το): Επίσημα “ίσος” (βλέπε και λέξη παρακάτω). Με το “ίσιος” έχουμε και την έκφραση “΄ισιο καράβι,ίσα νερά = εργασία που δεν αφήνει κέρδος”, αλλά και τον “ίσο χορό” που είναι ένα είδος νησιώτικου χορού.
***Ισόαλος (ο): Όρος ωκεανογραφικός. Έτσι χαρακτηρίζονται όλα τα σημεία των θαλασσίων μαζών, με την ίδια αλμυρότητα. Οπότε έχουμε τις «ισόαλες γραμμές», που ενώνουν όλα τα σημεία της θάλασσας με την ίδια αλμυρότητα και αναπαρίστανται στους “αλιευτικούς χάρτες” με καμπύλες, όπως π.χ,οι ισοβαθείς. Η σημασία τους είναι ιδιαίτερη ,ειδικά στους ψαράδες γιατί από την γνώση τους, ξέρουνε τί και που να ψαρέψουν, μιας και η αλμυρότητα είναι ένα από τα βασικά βιοτικά στοιχεία διαφόρων ειδών ψαριών.
***Ισοβαθής (ο/η): Αυτός που έχει ίδιο βάθος, όπως οι “ισοβαθείς καμπύλες” σε ένα χάρτη ,που ενώνουν τα σημεία με το ίδιο βάθος, (βλέπε και “γραμμή θέσεως)..
***Ισοβαρής (η): Στον μετεωρολογικό χάρτη, είναι η καμπύλη γραμμή που ενώνει τα σημεία που έχουν την ίδια βαρομετρική πίεση. Οι “ισοβαρείς” του μετεωρολογικού χάρτη καθορίζουν την “βαροβαθμίδα” (την φορά από τις υψηλότερες προς τις χαμηλότερες ατμοσφαιρικές πιέσεις-βλέπε λέξη “βαροβαθμίδα”), που αν οι βαροβαθμίδες είναι μεγάλες, προκαλούν και την πνοή ισχυρών ανέμων, ενώ αν η διαφορά είναι μηδενική , έχουμε άπνοια.
***Ισοβαρική επιφάνεια (η): Η επιφάνεια στην οποίαν όλα της τα σημεία έχουν την ίδια βαρομετρική πίεση.
***Ισοβάθμιος (ο/η): ΄Το άτομο που φέρει τον ίδιο βαθμό.
***Ισοβύθιστο (το): Το σκάφος που έχει το ίδιο βύθισμα πλώρα και πρύμα.
***Ισόθερμες καμπύλες (οι): Λέγονται οι καμπύλες που ενώνουν τους τόπους που έχουν ίση μέση θερμοκρασία το έτος/εποχές/μήνα.
***Ισοπαλίρροιος γραμμή (οι): Η γραμμή που ενώνει τα σημεία στα οποία η παλίρροια λαμβάνει χώρα την ίδια στιγμή κι έτσι ξέρουμε αν τα εν λόγω σημεία είναι κοντά ή μακρυά. ***Ισορροπία (η): Αν το σκάφος μας απομακρυνθεί από την αρχική του θέση και τείνει να επανέλθει σ΄ αυτή ,στην περίπτωση που παύσει να επενεργεί η δύναμη που το εξέτρεψε, τότε λέμε ότι το σκάφος μας έχει “σταθερή/ευσταθή ισορροπία”. Εάν το σκάφος μας , μετακινούμενο από την θέση ισορροπίας , έχει την τάση να απομακρυνθεί από αυτήν ,ακόμα περισσότερο , τότε έχουμε “ασταθή ισορροπία”. Στην περίπτωση που το σκάφος μας, μετακινούμενο από την θέση ισορροπίας, ηρεμήσει στη νέα του θέση, τότε έχουμε “ασταθή ισορροπία”.
***Ίσος (ο/η/το): Με τις ίδιες δυνατότητες, την αξία, την ποσότητα, τις διαστάσεις.
***Ισόσταση (η): Φαινόμενο κατά το οποίο η βαρύτητα πάνω στην επιφάνεια των ωκεανών παρουσιάζεται να έχει μεγαλύτερη τιμή, απ΄ αυτήν που έχει πάνω από ηπείρους. Αυτό το παράδοξο δεν έχει ακόμα αιτιολογηθεί.
***Ισοϋψείς (οι): Οι γραμμές που συνδέουν τα ίδια ύψη κατά καθορισμένα διαστήματα πχ. ανά 50 μ..
***Ιστία αντιβάλλω (τα): Κοινώς “σοπράρω τα πανιά”, που σημαίνει ότι, φέρνω τα πανιά με τα “ποδάρια”/”σκότες”(κοινώς) και τους “κερουλκούς”/”μπράτσα”(κοινώς) προς τον άνεμο, κατά τέτοιο τρόπο ώστε, το σκάφος να σταματήσει/κολώσει. Το ρήμα είναι “αντηνέμω” και μιας και αναφερθήκαμε στο ρήμα, να πούμε ότι έχουμε και το “αντήνεμο” στις ανοιχτές γέφυρες και όχι μόνον, για να κόβουμε τον αέρα, η δε λέξη “αντηνεμία” εκφράζει την διαφορά κατεύθυνσης του ανέμου, στην επιφάνεια της γης από την κατεύθυνσή του στην ατμόσφαιρα . Βλέπε αντίστοιχες ναυτικές λέξεις.
***Ιστία για μικρά σκάφη (τα): Αυτά είναι: α) “μπαλόνι”= το σηκώνουμε κυρίως στην ουριοδρομία (βλέπε λέξη), β) “κόντρα φλόκος”=μικρότερος και μπροστά απ΄τον κανονικό, γ) “φλόκος” (“αρτέμονας”),που η κορυφή του φθάνει ψηλά μέχρι το κατάρτι, δ)”ακάτιο”= το “λατίνι” του πλωριού καταρτιού, δ) “Λατίνι”= Είδος τριγωνικού ιστίου που προσδένεται σε αντένα, ε) “μεγίστη/μαΐστρα”= στο πρυμνιό κατάρτι , στ) σακκολέβη (ή σακκολέφη) είδος τραπεζοειδούς ιστίου, που το άνω μέρος του επαίρεται με πίκι (κέρας), ζ) “τζένοα” (Genoa): Ο μεγάλος φλόκος, που καλύπτει και μέρος της μεγίστης, η) “τραπεζοειδές ιστίο”: Ιστίο σε σχήμα τραπεζίου και θ) Φλέσι ή Φλίτσι: Το τριγωνικό πανί που γεμίζει το χώρο μεταξύ πικιού και ιστού. Βλέπε αντίστοιχες λέξεις.
***Ιστία σταυρωτά ή τετράγωνα (τα): Τα τετράγωνα πανιά. Είναι τα μεγάλα πανιά των πλοίων που ιστιοδρομούν.
***Ιστία τραπεζοειδή (τα): Λέγονται και “ημιόλια”. Είναι οι κοινές “μπούμες”. Βλέπε και λέξεις.
***Ιστία τριγωνικά (τα): Κοινώς “λατίνια”. Τα τριγωνικά πανιά όπως οι “φλόκοι”, οι “προτονίδες”, τα “προΐστια, και τα “λατίνια”. Βλέπε αντίστοιχες λέξεις.
***Ιστία ωτοειδή (τα): Κοινώς “αυτιά”. Θα τα δούμε βασικά στις βάρκες και τέλος πάντων, σε μικρά σκάφη/καΐκια.
***Ιστίο (το): Κοινώς το “πανί” του σκάφους. “Φύλλα οθόνης” (“φλέτσες μουσαμά”) ραμμένα μαζύ, κάνουν μια επιφάνεια, το “ιστίο/πανί”, που όταν το ανοίγουμε στο κατάρτι/κεραία του σκάφους, “δέχεται” τον άνεμο και “σπρώχνει” σε κίνηση το σκάφος. Εδώ θα σταθούμε για λίγο, μιας και το πανί, μετά από “ζωή” 3000 χρόνων και βάλε, παρέδωσε την σκυτάλη της κίνησης στις μηχανές, για να περιορίσει τον ρόλο του στην ψυχαγωγία, όποια κι αν είναι αυτή. Ο σιωπηλός και απολαυστικός ήχος συνεχίζει την πορεία του. Και λίγη ιστορία. Στην αρχή τα “τομάρια” ζώων και οι “ψάθες” έπαιξαν τον ρόλο του πανιού. Μετά ήρθε το τετράγωνο πανί (στις αρχές της 2ης χιλιετίας π.Χ., απεικονίζεται σε οβελίσκο στις Θήβαις-Αίγυπτος). Στους Αθηναίους και Κορίνθιους ανήκει η επινόηση του τραπεζοειδούς σχήματος και του τριγωνικού πανιού από τον “πρότονο”/”στράλιο”. Την σκυτάλη παρέλαβαν οι Ρωμαίοι (Λατίνοι) για να βελτιώσουν κυρίως το τριγωνικό ,εξ ου και το λέμε “λατίνι” (“λατίνια” λέμε όλα τα τριγωνικά πανιά, όπως είναι ο “φλόκος” ο απλός, ο μεγάλος φλόκος κοινώς “τζένοα” των ιστιοπλοϊκών σκαφών και τα “προϊστια”/”βελαστράλια”). Ακολούθησαν τα τετράγωνα πανιά (μέχρι και ο πρόβολος είχε), για να φτάσει, η χρήση των, στο απόγειό της, στα τέλη του 18ου αι. με την σύγχρονο χρήση τετράγωνων, τραπεζοειδών και τριγωνικών πανιών. Επί τροχάδην, επιγραμματικά καί αυθαιρετώντας χάριν συντομίας, θα αναφερθούμε στα ιστία (πανιά) ενός “δρόμωνα (κοινώς “νάβα”), που είναι ένα τρικάταρτο εμπορικό-ιστιοφόρο πλοίο με πλήρη εξαρτισμό. Στον “πρόβολο”(κοινώς “μπομπρέσο”) και μεταξύ του πρωραίου (“ακάτιος”, κοινώς “τουρκέτο”) και του μεσαίου (“μέγας”, κοινώς “μεγάλος”) καταρτιού, αναπτύσσονται τα τριγωνικά πανιά. Σε κάθε ένα από τα τρία κατάρτια (στο “ακάτιο”-το πρωραίο, στο “μέγα”-το μεσαίο και στον “επίδρομο” κοινώς “μετζάνα”-το πρυμνιό) αναπτύσσονται από έξη (6) τετράγωνα πανιά . Η 1η σειρά πανιών, αμέσως μετά το κατάστρωμα λέγονται, συλλήβδην, τα “μεγάλα” (ακάτιος, μεγίστη, φόγγος), η 2η σειρά “κάτω “δολώνια” που μαζύ με την 3η σειρά ,τα “άνω δολώνια” τα ονομάζουμε όλα μαζύ “γάπιες”, η 4η σειρά είναι οι “φώσωνες” κοινώς “παπαφίγκοι”, η 5η σειρά οι “σίπαρες” κοινώς “κούντροι” και η 6η σειρά τα “επισιπάρια” κοινώς “κουντρίλια”. Επίσης στο πρυμιό κατάρτι (το 3ο από πλώρα), δηλαδή στον “επίδρομο”(κοινώς “μετζάνα”), και προσδεδεμένο σ΄ αυτόν και σε κέρας (κοινώς “πίκι”) είναι ένα πανί (τραπεζοειδούς σχήματος) που το λέμε “επίδρομο” (κοινώς “μπούμα”). Όλα τα παραπάνω τα έβγαλα από το”Ονοματολόγιον Ιστιοφόρων 1890 ” του Η.Φ.Κανελλόπουλου. Για κάθε ονομασία ανατρέξτε στην αντίστοιχο λέξη.
***Ιστίο (το), οι ονομασίες των τμημάτων των “τριγωνικών και των τραπεζοειδών πανιών: Πρώτα θα πούμε τις ονομασίες του πανιού, που αναγράφονται στα επίσημα εγχειρίδια. Αρχίζουμε: (1).- ‘Οσον αφορά στις πλευρές έχουμε, την προς τα πάνω πλευρά να ονομάζεται “κορυφή” στα τριγωνικά και “κοριφαία” στα “τραπεζοειδή (αυτήν που πιάνει στο “κέρας/πίκι), την πλωριά/μπροστινή πλευρά να ονομάζεται “προσθία πλευρά” (κοινώς “μπάνιο”) και την πρυμνιά/πισινή πλευρά να ονομάζεται “οπισθία πλευρά” (κοινώς “το φύλλο”). (2).-Όσον αφορά στις γωνίες του τριγωνικού πανιού, αυτές είναι η “κορυφή”, ο “ποδίσκος” που είναι η πλωριά γωνία και ο “ποδεώνας” που είναι η πρυμνιά γωνία. Στα τραπεζοειδή πανιά, όπου έχουμε και στην απάνω πλευρά, την “κοριφαία”, δύο γωνίες, αυτές παίρνουν τις αντίστοιχες ονομασίες του “κέρατος/πικιού” κι έτσι ονομάζονται “γνάθος” η πλωριά και “τέθρο” η πρυμνιά.(3).
-Άλλες ονομασίες ΄που αφορούν στα πανιά είναι:
–Οι “σειρές”, που είναι το πόσο μπορούμε να ελαττώσουμε το πανί μας.
–Τα “σειράδια”, που είναι μικρά σχοινάκια ραμμένα απάνω στο πανί, που χρησιμοποιούμε για την “σειροδέτηση/μουδάρισμα”. –Τα “ομμάτια”, τρύπες για να περνάμε τα σχοινάκια (“σειράδια”) για να “σειροδετήσουμε”.
–Τα “ανεμούρια”, που είναι μικρές ταινίες από ύφασμα στην άκρια του πανιού για να δείχνουν την διεύθυνση του φαινομένου ανέμου.
Τώρα, στην πράξη έχουμε διαφοροποιήσεις σε κάποιες ονομασίες,που είναι οι ακόλουθες:
(α) Η “πρόσθια πλευρά/μπάνιο” λέγεται “γραντί” (κοινώς “γραντί” και επίσημα “λώμα” ονομάζεται το ραμμένο σχοινί, περιφεριακά του πανιού, προς ενίσχυσή του – βλέπε και λέξη “γραντί”).
(β) Η “οπισθία πλευρά/το φύλλο”, λέγεται “αετός”- βλέπε και λέξη “αετός”.
(γ) Η κάτω πλευρά, δηλαδή το “πόδωμα”, λέγεται και “ποδιά”.
(δ) Η πλωριά γωνία , ο “ποδίσκος”, λέγεται “μπάνιο”.
(ε) Η πρυμνιά γωνία, ο “ποδεώνας”, λέγεται “μπούνια”( το βρήκα και “μπούμα”).
(στ) Οι “σειρές”,που ελαττώνουμε το πανί, λέγονται “μούδες”.
(ζ) Τα “σειράδια”, δηλαδή τα σχοινάκια για “σειροδέτηση/μουδάρισμα”, λέγονται “τσαμαντάλια”.
(η) Τα “ομμάτια”, που περνάμε τα σχοινάκια, λέγονται “πορτούζια” .
— Επίσης, ο χειρισμός των πανιών, κατά την ιστιοδρομία, γίνεται με τους “πόδες” κοινώς “ποδάρια”/ “σκότες” .(Για τις παραπάνω ναυτικές ονομασίες βλέπε αντίστοιχες λέξεις/εκφράσεις)
***Ιστίο άσειρο (το): Πανί σκάφους που δεν έχει καμιά “σειρά/μούδες” (βλέπε αντίστοιχες λέξεις) , δηλαδή με την κακοκαιρία δεν μπορούμε να ελαττώσουμε την επιφάνειά του ,για να μην δέχεται τόσο αέρα.
***Ιστίο αυτοσχέδιο (το): Πανί που κατασκευάζουμε πρόχειρα και το δένουμε στη θέση άλλου, που π.χ. σκίστηκε.. Μια μικρή ιστορία. Θυμάμαι την 10ετία του 1950 κατά τον Σεπτέμβρη, πήγαμε απ΄ το Βαθύ στο Κοκκάρι, στη Σάμο, με την ναυτοπροσκοπική 12κωπο, για εκδρομή. Στον γυρισμό, με φρέσκο μαϊστρο, ο επικεφαλής μας είπε και φτιάξαμε πανί με τις πετσέτες του μπάνιου, που το σηκώσαμε ,αφού το δέσαμε σε δύο κουπιά, σε θέση “όρθωσον”. Τα κουπιά που περίσσευαν τα κάναμε “βεντάλια” και με τον καιρό δευτερόπρυμα, επαναπλεύσαμε στο Βαθύ.
***Ιστίο Μαρκόνι (το): Μια άλλη ονομασία του “τριγωνικού” πανιού, που βρήκα σ΄ ένα εγχειρίδιο. “Jib-headed sail ” το αποκαλούν οι αγγλόφωνοι.
***Ιστίο μονάσειρο (το): Πανί με μία “σειρά” (κοινώς “μούδες”) – βλέπε λέξεις. Το ίδιο ισχύει και για το “δίσειρο” (με δύο σειρές/μούδες) , “τρίσειρο” κλ
**Ιστίο σακολέβα (το): Το έλεγαν και “σακκολέβα”, “σακολαίφη” και είχε τραπεζοειδές σχήμα, σακούλιαζε στη μέση και διατηρούνταν ανοιχτό, με μια διαγώνια αντένα. Δεν χρησιμοποιείται πια.
***Ιστιόγασα (η): Την κάνουμε στην άκρη του ποδός (κοινώς “σκότας”), που δένουμε στην κάτω πρυμιά άκρη του πανιού , δηλαδή στον ποδεώνα (κοινώς “μπούνια”),για τον χειρισμό του κατά την ιστιοδρομία. Βλέπε και λέξη “γάσα”.
***Ιστιόγασα (η): Την κάνουμε στην άκρη του ποδός (κοινώς “σκότας”), που δένουμε στην κάτω πρυμιά άκρη του πανιού , δηλαδή στον ποδεώνα (κοινώς “μπούνια”),για τον χειρισμό του κατά την ιστιοδρομία. Βλέπε και λέξη “γάσα”.
***Ιστιοδρομώ με επίφορο άνεμο: Αρμενίζω με τον αέρα της φούσκας.
***Ιστιόδεσμος (ο): Το δέσιμο του πανιού, όταν το μαζεύουμε, στον “ιστιούχο” (βλέπε λέξη παρακάτω).
***Ιστιοδέτης (ο): Κοινώς “σάγουλα του πανιού”. Κομμάτι σχοινιού που χρησιμοποιούμε για να περιδέσουμε ένα πανί, προκειμένου να το φυλάξουμε.
***Ιστιοδρομία (η): Κοινώς “αρμενισιά” λέμε την πλεύση ενός σκάφους σχετικά με τον άνεμο. Οι διάφορες “ιστιοδρομίες”/πλεύσεις με τις ονομασίες τους, εκφραζόμενες δεξιά ή αριστερά μέσω πρώρας, είναι οι ακόλουθες : Όρτσα / Οξυτάτη / Τόκα Μπουρίνα από 030°-055° , Με την Μπουρίνα / Εγγυτάτη / Κλειστή Πλαγιοδρομία από 055°-075° , Πλαγιοδρομία / Αρμένισμα από 075°-105° , Ανοιχτή Πλαγιοδρομία / Λασκάδα / Φορός / Χυτά από 105°-135° , Δευτερόπρυμα / Επίφορος / Στη Φούσκα / Στο Γοφό / Πρωταδεύτερα από 135°-165° και Κατάπρυμα / Πρύμα / Εξ Ουρίας από 165°-195°.
Το ίδιο ισχύει για τις “αρμενισιές” από πλώρα Αριστερά (κόκκινο).
***Ιστιοδρομία (η): Αγώνας ιστιοπλοΐας που ονομάζεται και ρεγγάτα. Αποτελείται από μια ή περισσότερες διαδρομές.
***Ιστιοδρομία στην ξηρά (η): Οι κινέζοι και οι βόρειο-ευρωπαίοι χρησιμοποιούν ,τώρα πιά, για ψυχαγωγία αλλά και για μεταφορά την ιστιοδρομία, στις παγωμένες υδάτινες εκτάσεις, με “σκάφη” που είναι ένα είδος έλκηθρου, που φέρει ένα “φλόκο” (αρτέμωνα) και μια “μπούμα” ( επίδρομο).
***Ιστιοθήκη (η): Κοινώς “ο μπαλαούρος των πανιών”. Αποθήκη που φυλάμε τα πανιά.
***Ιστιοπλοΐα (η): Κοινώς “αρμένισμα”. Η πρόωση ενός σκάφους αποκλειστικά και μόνον με τα πανιά.
***Ιστιοπλοώ: Αρμενίζω.
***Ιστιοποιΐα (η): Κοινώς το “κόψιμο των πανιών”. Η τέχνη να ορίζουμε τις διαστάσεις των πανιών, ανάλογα με το ύψος και το μήκος των κεραιών.
***Ιστιοποιός (ο/η): Λέγεται και “ιστιοράφος”.Αυτός που γνωρίζει την τέχνη να φτιάχνει πανιά για σκάφη.
***Ιστιόρραμμα (το): Είναι η χοντρή κλωστή/ο λεπτός σπάγγος, που ράβονται τα πανιά του σκάφους.
***Ιστιοσανίδα (η): Κοινώς το “γουίντ-σέρφινγκ”.Μια “σανίδα” με στρογγυλεμένες άκρες και τριγωνικό πανί που κινείται με την δύναμη του ανέμου, μετά από κατάλληλο χειρισμό από άτομο που στέκεται όρθιο.
***Ιστιούχος (ο): Βλέπε λέξη “βαρδαβέλλα”.
***Ιστιοφόρα πλοία σε κίνδυνο συγκρούσεως (τα): Σύμφωνα με τον “Κανόνα 12” του ΔΚΑΣ (Διεθνής Κανονισμός προς Αποφυγή Συγκρούσεως στη θάλασσα) , όταν δύο ιστιοφόρα πλοία πλησιάζουν µεταξύ τους, ώστε να δηµιουργείται κίνδυνος συγκρούσεως, τότε το ένα από αυτά οφείλει να αποµακρύνεται από την πορεία του άλλου (i) Όταν το καθένα από αυτά έχει τον άνεµο από διαφορετική πλευρά, το πλοίο το οποίο έχει τον άνεµο από την αριστερή πλευρά θα αποµακρύνεται από την πορεία του άλλου, (ii) Όταν και τα δύο πλοία έχουν τον άνεµο από την ίδια πλευρά, το προσήνεµο οφείλει να αποµακρύνεται από την πορεία του υπήνεµου, (iii) Εάν πλοίο µε τον άνεµο από την αριστερή πλευρά αντιληφθεί άλλο πλοίο προσήνεµα και αδυνατεί να διαπιστώσει µε βεβαιότητα εάν το άλλο πλοίο έχει τον άνεµο από την αριστερή ή τη δεξιά πλευρά, θα αποµακρύνεται από την πορεία του άλλου.
***Ιστιοφορία (η): Κοινώς τα “βελλάγια”. Το σύνολο των πανιών με τα οποία ,στη δεδομένη ώρα, ιστιοδρομεί/αρμενίζει ένα σκάφος. Τα πανιά κάθε καταρτιού τα λέμε “πετάσματα”.Με τον τρόπο αυτόν έχουμε , το “πέτασμα/βελλάγιο του ακατίου/τουρκέτου”, το αυτό για το “μέγα/μεγάλο” κατάρτι και το ίδιο για το κατάρτι του “επίδρομου/μετζάνας”.
***Ιστιοφόρο πλοίο (το): Σύντμηση “S/B”. Κάθε σκάφος που κινείται αποκλειστικά με πανιά ,ανεξάρτητα αν έχει εγκατεστημένη και μηχανή ,την οποίαν όμως, την δεδομένη ώρα, δεν χρησιμοποιεί για πρόωση.Στον “Κανόνα 3” του ΔΚΑΣ (Διεθνής Κανονισμός προς Αποφυγή Συγκρούσεων στη θάλασσα) δίνεται ο ορισμός του “ιστιοφόρου πλοίου”.
*** Ιστιοφόρα πλοία «εν πλω». Φώτα.: Στον “Κανόνα 25” του ΔΚΑΣ αναγράφει ότι “Ιστιοφόρο πλοίο “εν πλω” θα επιδεικνύει: (i) Πλευρικούς φανούς. (ii) Φανό κορώνης. Σε ιστιοφόρο πλοίο µε µήκος µικρότερο από 20 m οι φανοί αυτοί, µπορούν να συνδυάζονται σε ένα, ο οποίος θα φέρεται πάνω ή κοντά στην κορυφή του ιστού, σε οποιοδήποτε σηµείο του, από το οποίο ο φανός µπορεί να φαίνεται καλύτερα. Επίσης αναγράφει στον ίδιο κανόνα ότι “Πλοίο κινούµενο µε ιστία, κάθε φορά που χρησιµοποιεί συγχρόνως και µηχανικό µέσο προώσεως, θα επιδεικνύει προς πλώρα και στο πιο εµφανές σηµείο ένα κωνικό σχήµα, µε την κορυφή προς τα κάτω.
***Ιστιοφόρος (ο): Αυτός που έχει ιστία/πανιά, αυτός που χρησιμοποιεί ιστία/πανιά για να κινηθεί.
***Ιστοθέτηση (η): Κοινώς “αρμπούρισμα” Η τοποθέτηση ιστού/καταρτιού σε σκάφος.
***Ιστοθετικός γερανός (ο): Η μπίγα που χρησιμοποιείται για την τοποθέτηση του ενός καταρτιού.
***Ιστοθετώ: Τοποθετώ άλμπουρο/άρμπουρο, αρμπουρίζω.
***Ιστοπέδη (η): Κοινώς η “τρύπα της κολόμπας”. Το άνοιγμα, η τρύπα, που προβλέπεται στο κατάστρωμα του σκάφους για να περάσει το “κατάρτι” (“κολόμπα”) ή ο “πρόβολος”/”μπομπρέσο” (βλέπε αντίστοιχες λέξεις).
***Ιστοποιός (ο): Ο κατασκευαστής καταρτιών.
***Ιστός (ο): Κοινώς “κατάρτι” ή “άρμπουρο” ή “άλμπουρο”. Μεγάλη κυλινδρική δοκός (ξύλινη ή μεταλλική) στο κάθετο επίπεδο επί του καταστρώματος και κατά το διάμηκες του σκάφους. Επίσης έχουμε και τον “ιστό” της σημαίας, που τον λέμε κοινώς “κοντάρι”, για να τον ξεχωρίζουμε από τον “ιστό/κατάρτι ” του πλοίου. Όσον αφορά στα πλοία, από τα ιστιοφόρα έχουμε τα “τρίστηλα” (κοινώς “τρικάταρτα”), τα “δίστηλα” (κοινώς “δικάταρτα”) και τα “μονόστηλα” (κοινώς μονάρμπουρα”), καθώς επίσης και τα μέχρι 7 κατάρτια, όπως τους “ιστιοδρόμωνες” και τα “κλίππερς”. Ένας τυπικός “δρόμωνας” (κοινώς “νάβα”) (βλέπε και λέξη “δρόμων”) έχει τρία κατάρτια, με τις ακόλουθες ονομασίες :
α) το πλωριό λέγεται “ακάτιος (κοινώς “τουρκέτο”),
β) το μεσαίο “μέγας (κοινώς “μεγάλος”),
γ) το πρυμνιό “επίδρομος (κοινώς “μετζάνα”) και τέλος
δ)στην πλώρη είναι ο “πρόβολος” (κοινώς “μπομπρέσο”).
Αλλά ο “ιστός” δεν είναι μονοκόμματος, για τον λόγο ότι είναι πολύ μεγάλος. Αποτελείται από κομμάτια ως ακολούθως: Το κάτω-κάτω λέγεται “στήλη” (κοινώς “κολόμπα”), το δεύτερο “επιστήλιο” (κοινώς “μεγάλο τσιμπούκι”), το τρίτο “επιστήλιο του φώσωνα” (κοινώς “τσιμπούκι του παπαφίγκου”) και το τελευταίο “του σίπαρου” (κοινώς “του κούντρου”). Στο πάνω-πάνω μέρος του ιστού είναι το “επίμηλο” κοινώς “πόμπολο” (το βρήκα και “πόμολο” και “γαλέτα”). Ο “πρόβολος”, στην πλώρη, προεκτείνεται με το “δοράτιο του αρτέμωνα” (κοινώς “μεγάλο μπαστούνι”) και με την “επιδορατίδα” (“κοινώς “κόντρα μπαστούνι”).
Τα κατάρτια στηρίζονται με συρματόσχοινα και τα από την πλώρη τα λέμε “πρότονους” (κοινώς “στάντζες”), τα πλάγια “επίτονους” (κοινώς “ξάρτια”) και τα από πρύμα “παράτονους” (κοινώς “παπαρότζους”) . Ο “πρόβολος” στηρίζεται με τους “υπήνες” (κοινώς “μουστάκια”).
Στα σημερινά πλοία και στα φορτηγά, οι ιστοί χρησιμοποιούνται για φορτοεκφορτώσεις και μάλιστα σε ορισμένα έχουν το σχήμα “Π”. Στα πολεμικά πλοία τοποθετούνται διάφορες συσκευές ,στα δε αεροπλανοφόρα εκφεύγουν του κανόνα της τοποθέτησης και τα βάζουν στην πλευρά του πλοίου.
Ιστοί, που τους λέμε και κατάρτια, τοποθετούνται και στην στεριά για την Σημαία (τους λέμε “στηλίδια”και “κοντάρια”) και για λόγους επικοινωνιών.(Για κάθε ναυτική ονομασία βλέπε και αντίστοιχη λέξη).
***Ιστός αργαλειού (ο): Έτσι αποκαλείται το όργανο που χρησιμοποιούμε για να υφάνουμε “ρίπο” (βλέπε λέξη).
***Ιστός κοντραφλόκου (ο): Ιστός τοποθετημένος πάνω στον “πρόβολο”/ “μπομπρέσο”, σαν προέκτασή του, προκειμένου να δεχτεί τον “κόντρα-φλόκο”.
***Ιστός τριποδικός (ο): Ορισμένα σκάφη φέρουν ιστό , που αποτελείται από τρία σκέλη, όπως ένα “τρίποδο/στρίποδο”.
***Ισχάδα (η): Κοινώς “πινέλλο/πινέλι”. Μικρών διαστάσεων άγκυρα που την χρησιμοποιούμε επιπρόσθετα για να ενισχύσουμε μια μεγαλύτερη ή και για πλαγιοδέτηση του πλοίου. Βλέπε και έκφραση “Άγκυρα ισχάδα”.
***Ισχαδόδεσμος (ο): Χρησιμοποιείται για το δέσιμο της ισχάδας άγκυρας στην κανονική άγκυρα (βλέπε “άγκυρα ισχάδα”). ***Ισχάζω άγκυρα: Πινελλλάρω άγκυρα/άγκουρα (βλέπε παραπάνω “ισχάδα”).
***Ισχύο (το): Κοινώς ο “γοφός” ή τα “μεριά” και κατ΄ επέκταση “δευτερόπρυμα”. Τα καμπύλα μέρη του πλοίου, που είναι δίπλα στην “κορώνη”(βλέπε λέξη). Σύμφωνα με τα εγχειρίδια Ναυτικής Τέχνης, “ισχύο”, θεωρείται το μέρος του πλοίου, που είναι “45°” από το “ποδόστημα” (κοινώς “ποδόσταμο” ή “κοράκι της πρύμης”) και προς πρώρα, δεξιά και αριστερά . Δηλαδή το 1/4 της πλευρικής επιφάνειας. Πάντως εγώ στο μυαλό μου έχω ότι, “ισχύο” είναι ο τομέας 120°-165° πράσινο/κόκκινο μέσω πρώρας ( λέμε ότι, ο άνεμος πνέει από αυτή την διεύθυνση και κάθε αντικείμενο που βλέπουμε, το λέμε ότι είναι σ αυτήν την διεύθυνση. Όταν θέλαμε να πούμε ότι ένα αντικείμενο είναι περί την πρύμη (165°-195°), χρησιμοποιούσαμε τις λέξεις “πρύμα” και “κατάπρυμα”. Δεν λέγαμε στο “ισχύο/γοφό”).
*** Ισχυρός (ο): Η ΕΜΥ μας λέει : “Με την λέξη “Ισχυρός” χαρακτηρίζεται ο άνεμος δυνάμεως των 6 Bf, ταχύτητας 22-27 κόμβων, με την θάλασσα να χαρακτηρίζεται ως “κυματώδης” και ύψος κύματος στα 4 μ. , τα δε φαινόμενα στην στεριά να είναι “Μεγάλα κλαδιά και μικρά δένδρα κινούνται και ο αέρας σφυρίζει στα σύρματα. Η χρήση της ομπρέλας γίνεται δύσκολη”, ενώ στη θάλασσα να είναι “Μεγάλα κύματα αρχίζουν να σχηματίζονται. Ο σχηματισμός προβάτων είναι εκτεταμένος σε κάθε κατεύθυνση. Η εμφάνιση πιτύλου είναι πιθανή.
***Ισχύς μιας μηχανής (η): Είναι το έργο που παράγει στην μονάδα του χρόνου. Εκφράζεται σε ίππους (HP).
***Ίτυς (η): Είναι το βασικό τμήμα του “εξάντος” (βλέπε λέξη), πάνω στο οποίο στερεώνονται όλα τα εξαρτήματά του. Το λέμε “επίπεδο της ίτυος” και η βάση αυτή φέρει και το “βαθμολογημένο τόξο της ίτυος”.
***Ιχθυέλαιο (το): Κοινώς το “ψαρόλαδο” (βλέπε λέξη). Αλείβουμε μ΄ αυτό συχνά τα συρματόσχοινα, σαν ένα είδος αντισκωριακού παρασκευάσματος.
***Ιχθυηρός (ο/η/το): Αυτός που είναι κατάλληλος/προέρχεται/σχετίζεται με ψάρια.
***Ιχθυόκολλα (η): Κοινώς η “ψαρόκολλα”, που γίνεται μετά από βράσιμο των με νερό των απορριμμάτων των ψαριών.
***Ιχθυόσκαλα (η): Το κομμάτι του λιμανιού που διαμορφώθηκε για να εξυπηρετήσει την αλιευτική κίνηση.
***Ιχθυοτροφείο (το): Μια περιορισμένη και κλειστή περιοχή νερού, που προορίζεται για εκτροφή ψαριών. Ονομάζεται και “βιβάρι/γιβάρι/διβάρι/λιβάρι” (λατινικά vivariom).
***Ιχθύς (οι): Κοινώς τα “ψάρια”. Όπως ξέρουμε τα “ψάρια” δεν τα συγχέονται με τα “κήτη”, όπως φάλαινες,δελφίνια κ.α. , φώκιες, θαλάσσιους ίππους .
***Ιχνάρι (το): Κοινώς “αχνάρι” ή και “χνάρι”(βλέπε λέξεις). Το μοντέλο. Το πρότυπο που χρησιμεύει για αντιγραφή.
***Ίχνη (τα): Τα “απόνερα” (βλέπε λέξη) του σκάφους ή “τα νερά του καραβιού”. Το αυλάκι που χαράζει στη θάλασσα ένα σκάφος με την κίνησή του.
***Ιχνηλασία (η): Η συστηματική έρευνα για αναζήτηση δεδομένων/στόχου.
***Ιχνογραφία του πλοίου (η): Κοινώς το “διάρισμα” (βλέπε λέξη). Η χάραξη σχεδιαγραμμάτων του πλοίου για τις ναυπηγικές ανάγκες,που γίνεται σε αίθουσα, που λέγεται “ιχνογραφείο” (κοινώς “σάλλα”).
***Ίχνος αστέρα (το): Στην ναυτιλία θεωρούνται προσκολλημένα στην επιφάνεια μιας παμμέγιστης σφαίρας (ουράνια σφαίρα) τα διάφορα ουράνια σώματα, ανεξαρτήτου αποστάσεως. Τα σημεία που προβάλλονται λέγονται “ίχνοι αστέρων”.
***Ίχνος της ακτής (το): Βλέπε και λέξεις “ακτή” και “αιγιαλός”. Ο “αιγιαλός” είναι η “λωρίδα” διαχωρισμού ξηράς και θάλασσας. Δεν είναι γραμμή, αλλά επιφάνεια με πλάτος, αν λάβουμε υπόψη μας ότι παντού υπάρχει “παλίρροια”. Η απεικόνιση αυτής της “λωρίδας” στους χάρτες με μικρή κλίμα, δηλαδή σχεδόν σε όλους, παριστάνεται με γραμμή που καλείται “ίχνος της ακτής”.
***Ι.ΩΚ.Α.Ε.: Το Ινστιτούτο Ωκεανογραφικών και Αλιευτικών Ερευνών Ελλάδας. Ιδρύθηκε το 1965 (δια του Ν.4482/1965). Σκοπός του η επιστημονική έρευνα των ελληνικών θαλασσών καθώς και των εσωτερικών υδάτων για τους οργανισμούς που ζουν μέσα σ΄ αυτά. Στην ουσία, διαδέχθηκε “Ελληνικό Υδροβιολογικό Ινστιτούτο” της Ακαδημίας Αθηνών, που ιδρύθηκε το 1945. Η σημερινή ονομασία του είναι “Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών” (ΕΛΚΕΘΕ).
***Ιστιόγασα (η): Την κάνουμε στην άκρη του ποδός (κοινώς “σκότας”), που δένουμε στην κάτω πρυμιά άκρη του πανιού , δηλαδή στον ποδεώνα (κοινώς “μπούνια”),για τον χειρισμό του κατά την ιστιοδρομία. Βλέπε και λέξη “γάσα”.
***Ιστιόγασα (η): Την κάνουμε στην άκρη του ποδός (κοινώς “σκότας”), που δένουμε στην κάτω πρυμιά άκρη του πανιού , δηλαδή στον ποδεώνα (κοινώς “μπούνια”),για τον χειρισμό του κατά την ιστιοδρομία. Βλέπε και λέξη “γάσα”.
***Ιστιοδρομώ με επίφορο άνεμο: Αρμενίζω με τον αέρα της φούσκας.
***Ιστιόδεσμος (ο): Το δέσιμο του πανιού, όταν το μαζεύουμε, στον “ιστιούχο” (βλέπε λέξη παρακάτω).
***Ιστιοδέτης (ο): Κοινώς “σάγουλα του πανιού”. Κομμάτι σχοινιού που χρησιμοποιούμε για να περιδέσουμε ένα πανί, προκειμένου να το φυλάξουμε.
***Ιστιοδρομία (η): Κοινώς “αρμενισιά” λέμε την πλεύση ενός σκάφους σχετικά με τον άνεμο. Οι διάφορες “ιστιοδρομίες”/πλεύσεις με τις ονομασίες τους, εκφραζόμενες δεξιά ή αριστερά μέσω πρώρας, είναι οι ακόλουθες : Όρτσα / Οξυτάτη / Τόκα Μπουρίνα από 030°-055° , Με την Μπουρίνα / Εγγυτάτη / Κλειστή Πλαγιοδρομία από 055°-075° , Πλαγιοδρομία / Αρμένισμα από 075°-105° , Ανοιχτή Πλαγιοδρομία / Λασκάδα / Φορός / Χυτά από 105°-135° , Δευτερόπρυμα / Επίφορος / Στη Φούσκα / Στο Γοφό / Πρωταδεύτερα από 135°-165° και Κατάπρυμα / Πρύμα / Εξ Ουρίας από 165°-195°.
Το ίδιο ισχύει για τις “αρμενισιές” από πλώρα Αριστερά (κόκκινο).
***Ιστιοδρομία (η): Αγώνας ιστιοπλοΐας που ονομάζεται και ρεγγάτα. Αποτελείται από μια ή περισσότερες διαδρομές.
***Ιστιοδρομία στην ξηρά (η): Οι κινέζοι και οι βόρειο-ευρωπαίοι χρησιμοποιούν ,τώρα πιά, για ψυχαγωγία αλλά και για μεταφορά την ιστιοδρομία, στις παγωμένες υδάτινες εκτάσεις, με “σκάφη” που είναι ένα είδος έλκηθρου, που φέρει ένα “φλόκο” (αρτέμωνα) και μια “μπούμα” ( επίδρομο).
***Ιστιοθήκη (η): Κοινώς “ο μπαλαούρος των πανιών”. Αποθήκη που φυλάμε τα πανιά.
***Ιστιοπλοΐα (η): Κοινώς “αρμένισμα”. Η πρόωση ενός σκάφους αποκλειστικά και μόνον με τα πανιά.
***Ιστιοπλοώ: Αρμενίζω.
***Ιστιοποιΐα (η): Κοινώς το “κόψιμο των πανιών”. Η τέχνη να ορίζουμε τις διαστάσεις των πανιών, ανάλογα με το ύψος και το μήκος των κεραιών.
***Ιστιοποιός (ο/η): Λέγεται και “ιστιοράφος”.Αυτός που γνωρίζει την τέχνη να φτιάχνει πανιά για σκάφη.
***Ιστιόρραμμα (το): Είναι η χοντρή κλωστή/ο λεπτός σπάγγος, που ράβονται τα πανιά του σκάφους.
***Ιστιοσανίδα (η): Κοινώς το “γουίντ-σέρφινγκ”.Μια “σανίδα” με στρογγυλεμένες άκρες και τριγωνικό πανί που κινείται με την δύναμη του ανέμου, μετά από κατάλληλο χειρισμό από άτομο που στέκεται όρθιο.
***Ιστιούχος (ο): Βλέπε λέξη “βαρδαβέλλα”.
***Ιστιοφόρα πλοία σε κίνδυνο συγκρούσεως (τα): Σύμφωνα με τον “Κανόνα 12” του ΔΚΑΣ (Διεθνής Κανονισμός προς Αποφυγή Συγκρούσεως στη θάλασσα) , όταν δύο ιστιοφόρα πλοία πλησιάζουν µεταξύ τους, ώστε να δηµιουργείται κίνδυνος συγκρούσεως, τότε το ένα από αυτά οφείλει να αποµακρύνεται από την πορεία του άλλου (i) Όταν το καθένα από αυτά έχει τον άνεµο από διαφορετική πλευρά, το πλοίο το οποίο έχει τον άνεµο από την αριστερή πλευρά θα αποµακρύνεται από την πορεία του άλλου, (ii) Όταν και τα δύο πλοία έχουν τον άνεµο από την ίδια πλευρά, το προσήνεµο οφείλει να αποµακρύνεται από την πορεία του υπήνεµου, (iii) Εάν πλοίο µε τον άνεµο από την αριστερή πλευρά αντιληφθεί άλλο πλοίο προσήνεµα και αδυνατεί να διαπιστώσει µε βεβαιότητα εάν το άλλο πλοίο έχει τον άνεµο από την αριστερή ή τη δεξιά πλευρά, θα αποµακρύνεται από την πορεία του άλλου.
***Ιστιοφορία (η): Κοινώς τα “βελλάγια”. Το σύνολο των πανιών με τα οποία ,στη δεδομένη ώρα, ιστιοδρομεί/αρμενίζει ένα σκάφος. Τα πανιά κάθε καταρτιού τα λέμε “πετάσματα”.Με τον τρόπο αυτόν έχουμε , το “πέτασμα/βελλάγιο του ακατίου/τουρκέτου”, το αυτό για το “μέγα/μεγάλο” κατάρτι και το ίδιο για το κατάρτι του “επίδρομου/μετζάνας”.
***Ιστιοφόρο πλοίο (το): Σύντμηση “S/B”. Κάθε σκάφος που κινείται αποκλειστικά με πανιά ,ανεξάρτητα αν έχει εγκατεστημένη και μηχανή ,την οποίαν όμως, την δεδομένη ώρα, δεν χρησιμοποιεί για πρόωση.Στον “Κανόνα 3” του ΔΚΑΣ (Διεθνής Κανονισμός προς Αποφυγή Συγκρούσεων στη θάλασσα) δίνεται ο ορισμός του “ιστιοφόρου πλοίου”.
*** Ιστιοφόρα πλοία «εν πλω». Φώτα.: Στον “Κανόνα 25” του ΔΚΑΣ αναγράφει ότι “Ιστιοφόρο πλοίο “εν πλω” θα επιδεικνύει: (i) Πλευρικούς φανούς. (ii) Φανό κορώνης. Σε ιστιοφόρο πλοίο µε µήκος µικρότερο από 20 m οι φανοί αυτοί, µπορούν να συνδυάζονται σε ένα, ο οποίος θα φέρεται πάνω ή κοντά στην κορυφή του ιστού, σε οποιοδήποτε σηµείο του, από το οποίο ο φανός µπορεί να φαίνεται καλύτερα. Επίσης αναγράφει στον ίδιο κανόνα ότι “Πλοίο κινούµενο µε ιστία, κάθε φορά που χρησιµοποιεί συγχρόνως και µηχανικό µέσο προώσεως, θα επιδεικνύει προς πλώρα και στο πιο εµφανές σηµείο ένα κωνικό σχήµα, µε την κορυφή προς τα κάτω.
***Ιστιοφόρος (ο): Αυτός που έχει ιστία/πανιά, αυτός που χρησιμοποιεί ιστία/πανιά για να κινηθεί.
***Ιστοθέτηση (η): Κοινώς “αρμπούρισμα” Η τοποθέτηση ιστού/καταρτιού σε σκάφος.
***Ιστοθετικός γερανός (ο): Η μπίγα που χρησιμοποιείται για την τοποθέτηση του ενός καταρτιού.
***Ιστοθετώ: Τοποθετώ άλμπουρο/άρμπουρο, αρμπουρίζω.
***Ιστοπέδη (η): Κοινώς η “τρύπα της κολόμπας”. Το άνοιγμα, η τρύπα, που προβλέπεται στο κατάστρωμα του σκάφους για να περάσει το “κατάρτι” (“κολόμπα”) ή ο “πρόβολος”/”μπομπρέσο” (βλέπε αντίστοιχες λέξεις).
***Ιστοποιός (ο): Ο κατασκευαστής καταρτιών.
***Ιστός (ο): Κοινώς “κατάρτι” ή “άρμπουρο” ή “άλμπουρο”. Μεγάλη κυλινδρική δοκός (ξύλινη ή μεταλλική) στο κάθετο επίπεδο επί του καταστρώματος και κατά το διάμηκες του σκάφους. Επίσης έχουμε και τον “ιστό” της σημαίας, που τον λέμε κοινώς “κοντάρι”, για να τον ξεχωρίζουμε από τον “ιστό/κατάρτι ” του πλοίου. Όσον αφορά στα πλοία, από τα ιστιοφόρα έχουμε τα “τρίστηλα” (κοινώς “τρικάταρτα”), τα “δίστηλα” (κοινώς “δικάταρτα”) και τα “μονόστηλα” (κοινώς μονάρμπουρα”), καθώς επίσης και τα μέχρι 7 κατάρτια, όπως τους “ιστιοδρόμωνες” και τα “κλίππερς”. Ένας τυπικός “δρόμωνας” (κοινώς “νάβα”) (βλέπε και λέξη “δρόμων”) έχει τρία κατάρτια, με τις ακόλουθες ονομασίες :
α) το πλωριό λέγεται “ακάτιος (κοινώς “τουρκέτο”),
β) το μεσαίο “μέγας (κοινώς “μεγάλος”),
γ) το πρυμνιό “επίδρομος (κοινώς “μετζάνα”) και τέλος
δ)στην πλώρη είναι ο “πρόβολος” (κοινώς “μπομπρέσο”).
Αλλά ο “ιστός” δεν είναι μονοκόμματος, για τον λόγο ότι είναι πολύ μεγάλος. Αποτελείται από κομμάτια ως ακολούθως: Το κάτω-κάτω λέγεται “στήλη” (κοινώς “κολόμπα”), το δεύτερο “επιστήλιο” (κοινώς “μεγάλο τσιμπούκι”), το τρίτο “επιστήλιο του φώσωνα” (κοινώς “τσιμπούκι του παπαφίγκου”) και το τελευταίο “του σίπαρου” (κοινώς “του κούντρου”). Στο πάνω-πάνω μέρος του ιστού είναι το “επίμηλο” κοινώς “πόμπολο” (το βρήκα και “πόμολο” και “γαλέτα”). Ο “πρόβολος”, στην πλώρη, προεκτείνεται με το “δοράτιο του αρτέμωνα” (κοινώς “μεγάλο μπαστούνι”) και με την “επιδορατίδα” (“κοινώς “κόντρα μπαστούνι”).
Τα κατάρτια στηρίζονται με συρματόσχοινα και τα από την πλώρη τα λέμε “πρότονους” (κοινώς “στάντζες”), τα πλάγια “επίτονους” (κοινώς “ξάρτια”) και τα από πρύμα “παράτονους” (κοινώς “παπαρότζους”) . Ο “πρόβολος” στηρίζεται με τους “υπήνες” (κοινώς “μουστάκια”).
Στα σημερινά πλοία και στα φορτηγά, οι ιστοί χρησιμοποιούνται για φορτοεκφορτώσεις και μάλιστα σε ορισμένα έχουν το σχήμα “Π”. Στα πολεμικά πλοία τοποθετούνται διάφορες συσκευές ,στα δε αεροπλανοφόρα εκφεύγουν του κανόνα της τοποθέτησης και τα βάζουν στην πλευρά του πλοίου.
Ιστοί, που τους λέμε και κατάρτια, τοποθετούνται και στην στεριά για την Σημαία (τους λέμε “στηλίδια”και “κοντάρια”) και για λόγους επικοινωνιών.(Για κάθε ναυτική ονομασία βλέπε και αντίστοιχη λέξη).
***Ιστός αργαλειού (ο): Έτσι αποκαλείται το όργανο που χρησιμοποιούμε για να υφάνουμε “ρίπο” (βλέπε λέξη).
***Ιστός κοντραφλόκου (ο): Ιστός τοποθετημένος πάνω στον “πρόβολο”/ “μπομπρέσο”, σαν προέκτασή του, προκειμένου να δεχτεί τον “κόντρα-φλόκο”.
***Ιστός τριποδικός (ο): Ορισμένα σκάφη φέρουν ιστό , που αποτελείται από τρία σκέλη, όπως ένα “τρίποδο/στρίποδο”.
***Ισχάδα (η): Κοινώς “πινέλλο/πινέλι”. Μικρών διαστάσεων άγκυρα που την χρησιμοποιούμε επιπρόσθετα για να ενισχύσουμε μια μεγαλύτερη ή και για πλαγιοδέτηση του πλοίου. Βλέπε και έκφραση “Άγκυρα ισχάδα”.
***Ισχαδόδεσμος (ο): Χρησιμοποιείται για το δέσιμο της ισχάδας άγκυρας στην κανονική άγκυρα (βλέπε “άγκυρα ισχάδα”). ***Ισχάζω άγκυρα: Πινελλλάρω άγκυρα/άγκουρα (βλέπε παραπάνω “ισχάδα”).
***Ισχύο (το): Κοινώς ο “γοφός” ή τα “μεριά” και κατ΄ επέκταση “δευτερόπρυμα”. Τα καμπύλα μέρη του πλοίου, που είναι δίπλα στην “κορώνη”(βλέπε λέξη). Σύμφωνα με τα εγχειρίδια Ναυτικής Τέχνης, “ισχύο”, θεωρείται το μέρος του πλοίου, που είναι “45°” από το “ποδόστημα” (κοινώς “ποδόσταμο” ή “κοράκι της πρύμης”) και προς πρώρα, δεξιά και αριστερά . Δηλαδή το 1/4 της πλευρικής επιφάνειας. Πάντως εγώ στο μυαλό μου έχω ότι, “ισχύο” είναι ο τομέας 120°-165° πράσινο/κόκκινο μέσω πρώρας ( λέμε ότι, ο άνεμος πνέει από αυτή την διεύθυνση και κάθε αντικείμενο που βλέπουμε, το λέμε ότι είναι σ αυτήν την διεύθυνση. Όταν θέλαμε να πούμε ότι ένα αντικείμενο είναι περί την πρύμη (165°-195°), χρησιμοποιούσαμε τις λέξεις “πρύμα” και “κατάπρυμα”. Δεν λέγαμε στο “ισχύο/γοφό”).
*** Ισχυρός (ο): Η ΕΜΥ μας λέει : “Με την λέξη “Ισχυρός” χαρακτηρίζεται ο άνεμος δυνάμεως των 6 Bf, ταχύτητας 22-27 κόμβων, με την θάλασσα να χαρακτηρίζεται ως “κυματώδης” και ύψος κύματος στα 4 μ. , τα δε φαινόμενα στην στεριά να είναι “Μεγάλα κλαδιά και μικρά δένδρα κινούνται και ο αέρας σφυρίζει στα σύρματα. Η χρήση της ομπρέλας γίνεται δύσκολη”, ενώ στη θάλασσα να είναι “Μεγάλα κύματα αρχίζουν να σχηματίζονται. Ο σχηματισμός προβάτων είναι εκτεταμένος σε κάθε κατεύθυνση. Η εμφάνιση πιτύλου είναι πιθανή.
***Ισχύς μιας μηχανής (η): Είναι το έργο που παράγει στην μονάδα του χρόνου. Εκφράζεται σε ίππους (HP).
***Ίτυς (η): Είναι το βασικό τμήμα του “εξάντος” (βλέπε λέξη), πάνω στο οποίο στερεώνονται όλα τα εξαρτήματά του. Το λέμε “επίπεδο της ίτυος” και η βάση αυτή φέρει και το “βαθμολογημένο τόξο της ίτυος”.
***Ιχθυέλαιο (το): Κοινώς το “ψαρόλαδο” (βλέπε λέξη). Αλείβουμε μ΄ αυτό συχνά τα συρματόσχοινα, σαν ένα είδος αντισκωριακού παρασκευάσματος.
***Ιχθυηρός (ο/η/το): Αυτός που είναι κατάλληλος/προέρχεται/σχετίζεται με ψάρια.
***Ιχθυόκολλα (η): Κοινώς η “ψαρόκολλα”, που γίνεται μετά από βράσιμο των με νερό των απορριμμάτων των ψαριών.
***Ιχθυόσκαλα (η): Το κομμάτι του λιμανιού που διαμορφώθηκε για να εξυπηρετήσει την αλιευτική κίνηση.
***Ιχθυοτροφείο (το): Μια περιορισμένη και κλειστή περιοχή νερού, που προορίζεται για εκτροφή ψαριών. Ονομάζεται και “βιβάρι/γιβάρι/διβάρι/λιβάρι” (λατινικά vivariom).
***Ιχθύς (οι): Κοινώς τα “ψάρια”. Όπως ξέρουμε τα “ψάρια” δεν τα συγχέονται με τα “κήτη”, όπως φάλαινες,δελφίνια κ.α. , φώκιες, θαλάσσιους ίππους .
***Ιχνάρι (το): Κοινώς “αχνάρι” ή και “χνάρι”(βλέπε λέξεις). Το μοντέλο. Το πρότυπο που χρησιμεύει για αντιγραφή.
***Ίχνη (τα): Τα “απόνερα” (βλέπε λέξη) του σκάφους ή “τα νερά του καραβιού”. Το αυλάκι που χαράζει στη θάλασσα ένα σκάφος με την κίνησή του.
***Ιχνηλασία (η): Η συστηματική έρευνα για αναζήτηση δεδομένων/στόχου.
***Ιχνογραφία του πλοίου (η): Κοινώς το “διάρισμα” (βλέπε λέξη). Η χάραξη σχεδιαγραμμάτων του πλοίου για τις ναυπηγικές ανάγκες,που γίνεται σε αίθουσα, που λέγεται “ιχνογραφείο” (κοινώς “σάλλα”).
***Ίχνος αστέρα (το): Στην ναυτιλία θεωρούνται προσκολλημένα στην επιφάνεια μιας παμμέγιστης σφαίρας (ουράνια σφαίρα) τα διάφορα ουράνια σώματα, ανεξαρτήτου αποστάσεως. Τα σημεία που προβάλλονται λέγονται “ίχνοι αστέρων”.
***Ίχνος της ακτής (το): Βλέπε και λέξεις “ακτή” και “αιγιαλός”. Ο “αιγιαλός” είναι η “λωρίδα” διαχωρισμού ξηράς και θάλασσας. Δεν είναι γραμμή, αλλά επιφάνεια με πλάτος, αν λάβουμε υπόψη μας ότι παντού υπάρχει “παλίρροια”. Η απεικόνιση αυτής της “λωρίδας” στους χάρτες με μικρή κλίμα, δηλαδή σχεδόν σε όλους, παριστάνεται με γραμμή που καλείται “ίχνος της ακτής”.
***Ι.ΩΚ.Α.Ε.: Το Ινστιτούτο Ωκεανογραφικών και Αλιευτικών Ερευνών Ελλάδας. Ιδρύθηκε το 1965 (δια του Ν.4482/1965). Σκοπός του η επιστημονική έρευνα των ελληνικών θαλασσών καθώς και των εσωτερικών υδάτων για τους οργανισμούς που ζουν μέσα σ΄ αυτά. Στην ουσία, διαδέχθηκε “Ελληνικό Υδροβιολογικό Ινστιτούτο” της Ακαδημίας Αθηνών, που ιδρύθηκε το 1945. Η σημερινή ονομασία του είναι “Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών” (ΕΛΚΕΘΕ).
Copyright by PaSidi - Greek SailBoat Owners Association