Αλιευτικά καταφύγια και υφιστάμενες λιμενικές υποδομές: μια ευκαιρία για τον θαλάσσιο τουρισμό.
Η Ελλάδα διαθέτει ένα σημαντικό απόθεμα λιμενικών υποδομών, το οποίο δεν αξιοποιείται πάντα στον βαθμό που θα μπορούσε. Την ίδια στιγμή, κατά τους θερινούς μήνες, η ζήτηση για ασφαλείς και οικονομικά προσιτές θέσεις ελλιμενισμού σκαφών αναψυχής είναι ιδιαίτερα αυξημένη.
Σύμφωνα με τη μελέτη «Χωροταξικός Σχεδιασμός Δικτύου Τουριστικών Λιμένων στην Ελλάδα» (2025), καταγράφονται 19.551 υφιστάμενες θαλάσσιες θέσεις εξυπηρέτησης σκαφών αναψυχής, ενώ 3.059 θέσεις βρίσκονται σε λοιπές λιμενικές εγκαταστάσεις, εκτός του οργανωμένου δικτύου τουριστικών λιμένων.
Το στοιχείο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία: δείχνει ότι ένα σημαντικό μέρος της ζήτησης ήδη εξυπηρετείται από υφιστάμενες λιμενικές υποδομές και ότι υπάρχει περιθώριο καλύτερης οργάνωσης και αξιοποίησής τους.
Χρειάζεται επομένως ένα απλό και εφαρμόσιμο μοντέλο: κατά τη θερινή περίοδο, κατάλληλα αλιευτικά καταφύγια και άλλες υφιστάμενες λιμενικές εγκαταστάσεις να μπορούν να φιλοξενούν, σε συγκεκριμένες και χωροθετημένες θέσεις, σκάφη αναψυχής, χωρίς να περιορίζεται η κύρια χρήση τους. Διαστημα συνεργασίας απο 1 Ιουνίου μέχρι 15 Σεπτεμβρίου .
Υπάρχουν ήδη στην Ελλάδα παραδείγματα που δείχνουν ότι η συνύπαρξη αλιευτικής δραστηριότητας και εξυπηρέτησης σκαφών αναψυχής μπορεί να λειτουργήσει στην πράξη. Στο αλιευτικό καταφύγιο Βλυχάδας στη Σαντορίνη προβλέπεται η εξυπηρέτηση ιδιωτικών σκαφών αναψυχής, ενώ στα αλιευτικά καταφύγια Γλύφας και Αχλαδίου στη Φθιώτιδα έχουν δημιουργηθεί θέσεις που εξυπηρετούν τόσο αλιευτικά όσο και τουριστικά σκάφη. Αντίστοιχα, στο αλιευτικό καταφύγιο Κυλλήνης προβλέπεται η δυνατότητα εξυπηρέτησης και σκαφών αναψυχής σε συνεννόηση με τη Λιμενική Αρχή.
Πέντε συγκεκριμένες προτάσεις σαν δυνατότητα εφαρμογής υφιστάμενου νόμου :
Ο ν. 2971/2001 και ο μετάπειτα Ν. 5092/2024 ρυθμίζει ζητήματα της ζώνης λιμένα και προβλέπει δυνατότητα παραχώρησης χώρων της ζώνης λιμένα με αντάλλαγμα και για ορισμένο χρονικό διάστημα, υπό τις προϋποθέσεις της νομοθεσίας. Επομένως, η πρόταση δεν είναι να παρακάμψουμε το θεσμικό πλαίσιο. Είναι να δημιουργηθεί μια σαφής, ειδική διαδικασία εποχικής χωροθέτησης θέσεων σκαφών αναψυχής σε κατάλληλες υφιστάμενες λιμενικές εγκαταστάσεις, με συμμετοχή του φορέα διαχείρισης και της αρμόδιας Λιμενικής Αρχής.
1. Εποχική χωροθέτηση θέσεων στα αλιευτικά καταφύγια. Σε καταφύγια όπου υπάρχει διαθέσιμος χώρος, επαρκές βάθος και ασφαλείς συνθήκες, να καθορίζεται συγκεκριμένος αριθμός θέσεων για σκάφη αναψυχής κατά τη θερινή περίοδο.
Η αλιευτική δραστηριότητα πρέπει να έχει απόλυτη προτεραιότητα και οι θέσεις να διατίθενται μόνο όταν δεν δημιουργείται πρόβλημα στην εξυπηρέτηση των αλιέων.
2. H Αξιοποίηση υπολειτουργουσών λιμενικών υποδομών τα αποκαλούμενα ορφανά λιμάνια . Να δημιουργηθεί εθνική καταγραφή των υφιστάμενων λιμένων, αλιευτικών καταφυγίων και λοιπών λιμενικών εγκαταστάσεων, ώστε να είναι γνωστό ποια διαθέτουν πραγματική δυνατότητα εξυπηρέτησης σκαφών αναψυχής.
Δεν χρειάζεται να κατασκευάζονται παντού νέες υποδομές, πριν εξεταστεί τι μπορεί να αξιοποιηθεί από αυτό που ήδη υπάρχει και με ελάχιστα έξοδα και σε σύντομο χρόνο μπορεί να λειτουργήσουν .
3. Η λογική τιμολόγηση στην εποχική χρήση να υπάγεται σε ένα απλό και διαφανές σύστημα τελών, βασισμένο στο ισχύον θεσμικό πλαίσιο για τα δικαιώματα ελλιμενισμού. Τα έσοδα πρέπει να επιστρέφουν στο ίδιο το λιμάνι και στον φορέα διαχείρισης , για καθαριότητα, συντήρηση, ασφάλεια και βελτίωση των υποδομών.
4. Η ψηφιακή καταγραφή βοηθάει στην ακριβή γνώση των υπαρχόντων θέσεων Κάθε διαθέσιμη θέση να έχει σαφή στοιχεία: μήκος, μέγιστο βύθισμα και επιτρεπόμενο τύπο σκάφους. Με μια απλή ηλεκτρονική διαδικασία δήλωσης ή κράτησης, ο φορέας διαχείρισης και η Λιμενική Αρχή θα γνωρίζουν την πραγματικότητα . (δεν γνωρίζω αν ήδη υπάρχει κάτι τέτοιο ΕΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ σε ευρεία βάση , παρά μόνον σε μεμονωμένες περιπτώσεις. )
5. Πιλοτική εφαρμογή/ Η πρόταση μπορεί να συνεχίσει πιλοτικά για ενα καλοκαίρι δοκιμαστικά και σε συνεργασία με τον φορέα του λιμανιου αλλα σε ευρυτερη βάση λιμανιών σε σχέση με την σημερινή, σε επιλεγμένες περιοχές με μεγάλη θερινή ζήτηση. Μετά το τέλος της περιόδου θα μπορούν να αξιολογηθούν ο αριθμός των σκαφών, τα έσοδα, η επίδραση στην αλιεία και οι ανάγκες των εγκαταστάσεων.
Εν κατακλειδι ..Ένα σκάφος που προσεγγίζει ένα μικρό λιμάνι δεν δημιουργεί μόνο έσοδο από τον ελλιμενισμό. Δημιουργεί οικονομική δραστηριότητα στην τοπική κοινωνία: εστίαση, αλιευτικό τουρισμό, προμήθειες, καύσιμα, υπηρεσίες , και τουριστικές επισκέψεις.
Παράλληλα, η δημιουργία περισσότερων μικρών και ασφαλών σημείων ελλιμενισμού μπορεί να αποσυμφορήσει τις μεγαλύτερες μαρίνες και να επιτρέψει στους ιστιοπλόους να επισκέπτονται περισσότερους ελληνικούς προορισμούς.
Η πρόταση δεν είναι να μετατραπούν τα αλιευτικά καταφύγια σε μαρίνες.Είναι να αξιοποιηθεί οργανωμένα, εποχικά και ανταποδοτικά η υποδομή που ήδη διαθέτει η χώρα, με σεβασμό στην αλιεία και με όφελος για τις τοπικές κοινωνίες χωρίς να αλλοιώνεται η ταυτότητα της κάθε περιοχής . Οι κάτοικοι να νιώθουν περηφανοι για τον τόπο τους με αρμονική παρουσία επισκεπτών που δεν αλλοιώνουν το τοπικό χρώμα .
Η ανάπτυξη του θαλάσσιου τουρισμού δεν πρέπει να ταυτιστεί με την άκριτη τυποποίηση και την υπερσυγκέντρωση.
Η Ελλάδα έχει ένα συγκριτικό πλεονέκτημα που δεν πρέπει να χάσει: την ποικιλία, την αυθεντικότητα και την ιδιαίτερη ταυτότητα των μικρών και μεγαλύτερων προορισμών της.
Για αυτό μας επισκέπτονται χιλιάδες σκάφη. Γιατί είναι η Ελλάδα.
Δεν έρχονται μόνο για να βρουν μια θέση σε μια τυποποιημένη μαρίνα, ίδια με εκείνη που μπορούν να συναντήσουν σε οποιοδήποτε άλλο μέρος του κόσμου. Έρχονται για να γνωρίσουν τα μικρά λιμάνια, τα νησιά, τα χωριά, τους ανθρώπους, την τοπική κουζίνα και την ξεχωριστή φυσιογνωμία κάθε τόπου.
Αν μετατρέψουμε όλους τους προορισμούς σε μια πανομοιότυπη τουριστική υποδομή, υπάρχει ο κίνδυνος να χάσουμε ακριβώς αυτό που τους κάνει ελκυστικούς.
Η ανάπτυξη πρέπει να υπηρετεί τον τόπο και όχι να τον αλλοιώνει. Το γρήγορο κέρδος δεν μπορεί να είναι ο μοναδικός στόχος. Η πραγματική αξία βρίσκεται σε μια μορφή θαλάσσιου τουρισμού που δημιουργεί οικονομική δραστηριότητα, ενισχύει την τοπικη κοινωνία αλλά ταυτόχρονα προστατεύει το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον και διατηρεί ζωντανή την ταυτότητα κάθε ελληνικού προορισμού.
Φίλιππος Βιντζηλαιος
